خلاصه : براي جلوگيري از وقوع حمله قلبي ناشي از انسداد عروق امروزه روش‌هاي تشخيصي و كارآمدي وجود دارد. يكي از مطمئن‌ترين روش‌ها براي تشخيص وجود گرفتگي در عروق كرونر آنژيوگرافي است.

    پس ازآشکارشدن عوارض جانبی متعدد داروهای شیمیایی، امروزه داروهای گیاهی درسراسر جهان راه طبیعی ومعتدل خود را بازیافته اند. هرروز برتعداد علاقمندان ومصرف کنندگان داروهای گیاهی درتمام دنیا افزوده می شود.

    این شرکت با تجارب 30ساله درزمینه گیاه درمانی موفق به ساخت بعضی ازاقلام دارویی شده است که نتیجه مطلوب آن راهزاران نفرتجربه کرده اند.

شاه پسند وحشي و خواص آن

verbena Officinallis

شاه پسند در قديم به نام گياه صليب( Herb of the Cross ) معروف بوده است زيرا گفته مي شود كه آن را روي زخم هاي مسيح ريختند و خونريزي قطع شد. در واقع داراي خاصيت ضد خونريزي است.

اين گياه در نواحي جنوب آسيا، آفريقا و اروپا در حاشيه جاده ها و دشت ها و مزارع مي رويد و در ايران در مناطق شمال ايران و اطراف تهران، فارس و نواحي جنوب يافت مي شود.

قسمت مورد استفاده اين گياه، برگ ها و سر شاخه هاي سبز آن است در اثر مالش دادن بوي مطبوعي در تمام قسمت هاي اين گياه منتشر مي شود ولي طعم آن گس و تلخ است.

گياه شاه پسند که در دو نوع معمولي و آمريکاي جنوبي (به ليمو) موجود است، مي ‌تواند زخم‌ ها و ورم‌ ها را با التيام نسوج بدن بهبود ‌بخشد. اين گياه براي درمان نقرس نيز استعمال مي ‌شود.

مصرف جوشانده گياه شاه پسند، سبب درمان درد عصبي، سرگيجه و ضعف رواني مي‌شود. همچنين مصرف جوشانده شاه پسند براي انواع ناراحتي ‌هاي عصبي، سرفه، بي خوابي و حالات ترس و تب توصيه شده است. اين گياه ماده ي درماني مناسبي براي موارد اسپاسم و ضد تب است. اما اين گياه قبل از همه يک ماده ي مطمئن براي معده است. در موارد اختلالات هاضمه و نفخ، هيچ چيز بهتر از شاه پسند آمريکايي جنوبي وجود ندارد. سرشاخه هاي سبز شاه پسند وحشي كاربرد دارويي دارد.

اين گياه گس و تلخ در بهبود سرما خوردگي  موثر است. اين گياهِ خلط آور براي درمان بيماري هاي پوستي نيز مفيد است.

اين گياه گونه هاي مختلفي دارد که متجاوز از صد نوع مي باشد، ما در ايران بيشتر نوع تزئيني آن که شاه پسند درختي نام دارد را مي شناسيم اما نوع دارويي آن نيز در ايران وجود دارد که ما در اين مطلب بيشتر به آن نوع مي پردازيم.

تركيبات شيميايي:

شاه پسند وحشي داراي مواد شيميايي مختلفي نظير تانن، ‌موسيلاژ، ساپونين، وربي نالين، بتاكاروتن و ماده اي تلخ مي باشد.

خواص دارويي:

شاه پسند وحشي از نظر طب قديم ايران سرد و خشك است.

1) قابض و ضد تشنج است.

2) براي از بين بردن آب آوردگي بدن مفيد است و بدين منظور بايد آن را با ملاس چغندر خورد.

3) براي تقويت قلب مفيد است.

4) خون را تميز و تصفيه مي كند.

5) عرق آور است.

6) مقدار شير را در مادران شيرده زياد مي كند.

7) كرم معده را كشته و از بين مي برد.

8) خلط آور است.

9) براي برطرف كردن سرماخوردگي مفيد است.

10) كمبود ويتامين C را درمان مي كند.

11) براي درمان ناراحتي هاي پوستي مفيد است.

12) بيماري زردي را برطرف مي كند.

13) براي رفع خونريزي لثه مفيد است.

14) سنگ كليه و مثانه را خارج مي سازد.

استفاده خارجي

1- براي ورم مخاط دهان و گلو، جوشانده آن را غرغره كنيد.

2- كمپرس آن را روي ضرب ديدگي بگذاريد.

3- زخم و بريدگي ها را با ضماد آن درمان كنيد.

4- براي رفع خستگي پس از كار روزانه از حمام شاه پسند استفاده كنيد بدين منظور مقدار 200 گرم از برگ هاي اين گياه را در دو ليتر آب ريخته و حرارت دهيد تا به جوش آيد سپس آن را روي چراغ برداشته و بگذاريد به مدت 15 دقيقه دم بكشد. بعد آن را صاف كرده و در وان حمام بريزيد و براي مدت 20 دقيقه در آن دراز بكشيد تا خستگي عضلات برطرف شود .

طرز استفاده:

دم كرده:

يك قاشق چايخوري برگ هاي خشك شده اين گياه را در يك فنجان آب جوش ريخته و براي مدت 10دقيقه دم كنيد سپس صاف كرده و به مقدار يك فنجان سه بار در روز بنوشيد.

جوشانده:

مقدار 40 تا 50 گرم از برگ هاي خشك شده ي اين گياه را در يك ليتر آب جوش ريخته و بگذاريد به مدت 5 دقيقه به آرامي بجوشد سپس آن را صاف كنيد.

اسانس:

قوي تر از تنطور مي باشد و از برخي داروخانه ها مي توان آن را خريداري كرد. مقدار مصرف آن يك تا دو قطره در يك ليوان آب مي باشد.

طريقه مصرف شاه پسند معمولي

بيست تا سي گرم از گياه خشک را در يک ليتر آب دم مي ‌کنند و روزانه دو تا سه فنجان مي ‌نوشند. براي استعمال داخلي يک مشت کوچک از گياه خشک با يک ليتر آب کافي است در مصرف خارجي (به شکل کمپرس کردن، محلول غرغره، پانسمان) يک پيمانه گياه خشک شده در يک ليتر آب به کار برده شود.

طريقه مصرف شاه پسند آمريکاي جنوبي(به ليمو) 

بيست تا سي گرم از گل و برگ گياه را در يک ليتر آب مي ريزند و دم کرده قابل شرب مطبوعي درست مي ‌کنند.

اما اگر بخواهند بيشتر از دو فنجان در روز ميل کنند بايد مقدار گياه را به شش گرم در يک ليتر آب تقليل داد.

مضرات:

خوردن زياد اين گياه ضربان قلب را كم مي كند و باعث تحريك روده ها و رحم مي شود. بنابراين كساني كه ناراحتي قلبي دارند و يا خانم هاي باردار بايد در خوردن آن احتياط كنند.

سلامتي مجاري تنفسي وابسته به دريافت هواي فاقد ميكروب و آلودگي است. بيش از 200 نوع ويروس شناخته شده است كه به دستگاه تنفسي فوقاني اثر گذاشته و باعث سرماخوردگي مي‌شوند. در اغلب موارد سرماخوردگي‌ها خفيف بوده و به طور معمول براي حدود يك هفته باقي مي‌مانند. آنفلوانزا نامي‌است كه به عفونت ويروسي بسيار شديد نسبت داده مي‌شود و اين عفونت نيز بر دستگاه تنفسي فوقاني تاثير مي‌گذارند. نام آنفلوانزا از اين باور قديمي ‌منشاء مي‌گيرد كه اين بيماري را ناشي از تاثيرات ماوراالطبيعه مي‌دانسته‌اند.

علايم سرماخوردگي به طور معمول دو تا سه روز پس از ورود ويروس به بدن ظاهر مي‌شود. شايع‌ترين علايم شامل: ‌گلودرد، گرفتگي و يا ريزش آب بيني، سرفه، عطسه و درد قسمت‌هاي دست و پاست. خستگي، ريزش آب از چشم‌ها و مشكلات خوابيدن نيز ممكن است رخ دهند. در صورتي كه علائم، بيش از يك هفته باقي بمانند و به همراه سردرد شديد، ضعف، از دست دادن اشتها و تهوع نيز باشند احتمال اين كه بيماري به علت ويروس آنفلوانزا باشد بيشتر است. بروز تب نيز به طور معمول شايع است. بايد توجه كرد كه در موارد عفونت‌هاي ويروسي دستگاه تنفسي فوقاني، علت بيماري را نمي‌توان برطرف كرد و فقط درمان علائم امكان پذير است.

به هنگام سرماخوردگي ‌استراحت زياد، مصرف فراوان مايعات و قرقره كردن آب نمك ولرم به بهبود علائم كمك مي‌كند. مصرف قرص‌هاي مسكن به رفع سردرد و كاهش تب كمك مي‌كنند. تنها در مواردي كه به دنبال عفونت ويروسي،‌ عفونت باكتريايي نيز بروز مي‌كند،‌ آنتي‌بيوتيك‌ها مفيد واقع مي‌شوند. كودكان، سالمندان، زنان باردار و افرا د دچار مشكلاتي از قبيل ديابت و بيماري‌هاي كليوي به توصيه‌هاي پزشكي بيشتري نياز دارند. گاهي اوقات، براي گروه سالمندان (در خطر) به منظور پيشگيري از ابتلا به عفونت، استفاده از واكسن توصيه مي‌شود.

چه غذاهايي براي سرماخوردگي مفيد هستند؟

براي اين كه سيستم ايمني بدن به بهترين نحو به وظيفه‌اش كه مبارزه عليه ويروس‌هاي سرماخوردگي و آنفلوانزا است، عمل كند بايد مواد مغذي حياتي را دريافت كند.

از جمله منابع اصلي طبيعي تامين‌كننده ويتامين ث كه در درمان سرماخوردگي موثرند عبارت اند از:

ـ پرتقال، گريپ فروت، انواع توت، فلفل دلمه‌اي، توت فرنگي، سيب زميني و سبزيجات برگ سبز از قبيل انواع كلم. دريافت زياد و منظم ويتامين ث به كاهش بروز، شدت و طول مدت سرماخوردگي كمك مي‌كند.

ـ غلات سبوس‌دار و حبوبات، منابع غذايي خوب يكي از ويتامين‌هاي گروه ب به نام پانتوتنيك اسيد هستند. كمبود پانتوتنيك اسيد، سبب بروز عفونت‌هاي مكرر دستگاه تنفسي فوقاني مي‌شود.

ـ سير داراي آهن، روي و آليسين است كه سبب تقويت سيستم ايمني و كمك به كاهش خطر عفونت‌هاي ويروسي مي‌شود.

ـ ماهي قباد، قزل‌آلا، ساردين و ماهي‌هاي روغني غني از اسيدهاي چرب امگا 3 هستند. همچنين تخم كتان،‌ دانه كدو حلوايي و روغن شاه‌دانه نيز از ديگر منابع خوب امگا 3 هستند.

ـ دانه كنجد، تخمه كدو حلوايي و آفتاب‌گردان منابع غني اسيدهاي چرب امگا 6 هستند. اين اسيد‌هاي چرب در مبارزه عليه عفونت‌هاي سرماخوردگي به سلول‌هاي دستگاه تنفسي كمك مي‌كنند.

ـ جگر، انواع ماهي از جمله قزل‌آلا،‌ قباد و شاه ماهي، كره و تخم‌مرغ منابع ويتامين آ هستند. هويج، انبه، سيب‌زميني،‌ زردآلو، كدو حلوايي و سبزيجات سبز تيره نيز تامين‌كننده بتاكاروتن هستند كه در بدن به ويتامين آ تبديل مي‌شوند. عفونت‌هاي مكرر تنفسي در كودكان با كاهش ذخاير ويتامين آ مرتبط است. يك رژيم غذايي متنوع و مخلوط حاوي اين غذاها، مواد كافي براي يك كودك در حال رشد را تامين مي‌كند.

ـ ماهي، مرغ، گوشت قرمز بدون چربي، لبنيات و مخلوطي از حبوبات مغزها، دانه‌ها و غلات سبوس‌دار، تامين كننده پروتئين هستند. كمبود دريافت پروتئين خطر ابتلا به عفونت را افزايش مي‌دهد.

ـ گوشت، شير، غلات و حبوبات تامين كننده ويتامين‌هاي ب‌ـ6 و پانتوتنيك اسيد هستند كه براي تامين سلامتي سيستم ايمني از اهميت بسياري برخوردارند.

ـ غلات صبحانه (برشتوك)، نان و عصاره مخمر،‌ تامين كننده اسيدفوليك هستند كه براي سلامتي و تقويت سيستم ايمني ضروري است. به علاوه چغندر، لوبيا چشم بلبلي و انواع كلم منابع خوب فولات (فرم طبيعي اسيد فوليك) هستند.

ـ انواع صدف، گوشت‌هاي قرمز بدون چربي و غلات سبوس‌دار حاوي روي هستند. روي يك ماده معدني مورد نياز براي سيستم ايمني است.

از چه غذاهايي پرهيز كنيم؟

غذاهاي آماده بسته بندي شده و كنسروها از لحاظ ويتامين‌ها و مواد معدني فقير هستند. بنابراين به جاي مصرف اين نوع غذاها از انواع ميوه و سبزيجات تازه، گوشت، ماهي، غلات، مغز‌ها و دانه‌ها استفاده كنيد.

نكته:

استفاده از بخور براي رفع گرفتگي بيني كمك مي‌كند. براي اين كار، به مدت 10 دقيقه سر را بر روي بخارات يك ظرف آب در حال جوشيدن بگيريد. بهتر است دستمال يا حوله‌اي را روي سر بگذاريد و اين عمل را سه بار در روز تكرار كنيد. مي‌توان مقداري روغن منتول يا اوكاليپتوس به آب در حال تبخير اضافه كنيد تا عمل تنفس را تسهيل كند.

ـ مقدار زيادي مايعات مصرف كنيد. در طول حملات شديد آنفلوانزا، بهتر است از مايعات مقوي و مغذي مثل انواع سوپ‌ها و آش‌ها به عنوان جايگزين وعده اصلي استفاده كنيد. البته به شرطي كه تعادل صحيحي از انواع مواد مغذي را دارا باشد.

ـ تا جايي كه مي‌توانيد استراحت كنيد. سيستم ايمني براي تجديد قوا به استراحت نياز دارد. عدم توجه به علائم يك عفونت ويروسي و سعي در ادامه كار و فعاليت در حين بيماري، مدت ابتلا را طولاني مي‌سازد

واريس بيماري است كه در طي آن ديواره وريدها دچار تورم و برآمدگي پياز مانند مي‌شوند. اين مشكل به طور عمده در ديواره وريدهاي قسمت تحتاني ساق پا ديده مي‌شود. هر وريد يا سياه‌رگ داراي دريچه‌هاي كنترل كننده جريان خون است. واريس هنگامي ‌رخ مي‌دهد كه اين دريچه‌ها دچار نارسايي شده باشند و به فعاليت طبيعي خود ادامه ندهند. يكي از علل به وجود آورنده اين حالت، فشارهاي درون لوله گوارشي مثلا به دليل ابتلا به يبوست است. بعضي از سياه‌رگ‌هاي واريسي به طور عميقي درون ساق پا قرار داشته و قابل مشاهده نيستند.

واريس مي‌تواند منجر به كاهش تامين مواد مغذي براي پوست و ماهيچه شود و در نتيجه قانقاريا و زخم ايجاد كند.

علامت اصلي اين بيماري درد و تورم خفيف در قوزك پا و بد منظره شدن ناحيه مبتلا به واريس است. برخي مواقع نيز هيچ علامتي مشاهده نمي‌شود.

روش‌هاي درماني شامل پوشيدن جوراب‌هاي محكم مخصوص واريس و نشستن در حالتي است كه پاها در سطحي بالاتر از قلب قرار داشته باشند (به طور مثال قرار دادن پاها بر روي يك صندلي در حالت نشستن و يا دراز كشيدن بر روي زمين). در اغلب موارد براي برطرف كردن مشكل واريس، عمل جراحي مورد نياز است.

چه غذاهايي مفيد هستند؟

برطرف كردن يبوست گام نخست در بهبود اين بيماري است. يبوست فشار وارد بر سياه‌رگ‌هاي ساق پا را افزايش مي‌دهد و منجر به تشكيل واريس مي‌شود. رژيم غذايي غني از فيبر سبب كاهش يبوست و پيش‌گيري از بروز واريس مي‌شود

ـ براي حجيم كردن مدفوع و پيش‌گيري از يبوست مصرف غلات صبحانه سبوس دار، نان سبوس‌دار، ‌پاستا و برنج توصيه مي‌شود. غلات غني از فيبر نامحلول، مدفوع را حجيم كرده و آب را در خود نگه مي‌دارند. مدفوع حاصل شده نرم‌تر و بزرگ‌تر بوده و آسان‌تر از دستگاه گوارش عبور مي‌كند. بدين ترتيب فشار كمتري به وريدهاي پا وارد مي‌شود. اين نكته حائز اهميت است كه افزايش دريافت فيبر در رژيم غذايي بايد همراه با افزايش دريافت آب، حداقل به ميزان 6 ليوان در روز باشد.

ـ سبزيجات داراي برگ سبز و انواع كلم به وسيله تامين فيبر نامحلول به ويژه در طول دوران بارداري اهميت دارد. چرا كه در اين زمان، سطوح بالاي هورمون پروژسترون سبب آهسته كردن انقباضات روده بزرگ مي‌شود و احتمال بروز يبوست را افزايش مي‌دهد.

ـ مركبات به ويژه پرتقال و گريپ فروت همچنين شاتوت، توت فرنگي، فلفل دلمه و انواع سبزيجات داراي برگ سبز تامين كننده ويتامين ث هستند. اين ويتامين براي حفظ استحكام كلاژن ضروري است. كلاژن ماده‌اي است كه به حفاظت از ديواره رگ‌ها كمك مي كند . فقدان ويتامين ث در رژيم غذايي منجر به پارگي وريدهاي كوچك و بدتر شدن واريس وريدها مي‌شود.

ـ مصرف عصاره شاتوت در افراد دچار واريس سبب كاهش نشت ديواره نازك رگ‌هاي خوني مي‌شود. اين عصاره داراي آنتي اكسيدان‌هايي به نام آنتوسيانيدين است. آنتوسيانيدين‌ به بهبود بافت پيوندي آسيب ديده كمك مي‌كند. مصرف ميوه شاتوت نيز اثر مشابهي در رفع اين مشكل دارد.

- مغزها  دانه ها  و ماهي هاي روغني حاوي اسيد هاي چرب ضروري هستند كه مصرف مقداري از اين غذاها به طور روزانه براي كمك به استحكام ديواره وريدها ضروري است.

از چه غذاهايي بايد پرهيز كرد؟

ـ كره، مارگارين، روغن‌ها، كيك، شيريني، شكلات، پاي و بيسكويت سرشار از چربي بوده و تامين كننده مقدار زيادي انرژي هستند كه احتمال افزايش وزن و واريس وريدي را افزايش مي‌دهند.

ـ هر غذايي كه به طور تجربي سبب بروز يبوست مي‌شود بايد به ميزان كمتر و يا به طور تركيبي همراه با غذاهاي ملين مصرف شود (اصلي‌ترين مواد غذايي ملين شامل آلو، انجير و زرشك است).

چند نكته:

ـ كاهش وزن اضافي براي افرادي كه اضافه وزن دارند ضروري است. فشار وارد به رگ‌ها در نتيجه حمل چربي اضافي بدن با افزايش خطر واريس مرتبط است

ـ ورزش منظم به سوزاندن انرژي اضافي و همچنين درمان واريس كمك مي‌كند.

رژيم غذايي زنی که شير می دهد بايد غنی از پروتئين ، کلسيم ، آهن و ويتامين باشد. يک سوم نياز برای ترشح شير از ذخاير چربی بدن که در سه ماهه ی سوم تشکيل شده است، تامين می شود و دو سوم ديگر بايد از طريق تغذيه بر آورده شود.

مادری که شير می دهد ، هر روز بايد حداقل ، مواد زير را مصرف کند:
1) نيم ليتر شير کامل + 60 گرم پنير
2) 30 گرم کره ( دارای ويتامين A)
3) 150 تا 200 گرم گوشت بدون چربی ، مرغ يا ماهی
4) 2.3 ميوه در روز
5) سبزی های برگ سبز
6) گاهی يک وعده ی غذايي دارای حبوبات
برای يک زن شير ده ، 2500 تا 2700 کالری انرژی لازم است که بايد در 4 وعده ی کوچک غذايي معادل هم به اضافه ی دو ميان وعده تامين شود .
در دوران شيردهی ، دانستن رژيم غذايي برای لاغری مناسب نيست .

در دوران بارداری از مصرف مواد غذايي زير خودداری کنيد.
آشاميدنی های محرک مانند: قهوه ، چای و نوشابه های گازدار .
مواد غذايي ای که موجب تغيير طعم شير می شوند( انواع کلم ، سير ، پياز ، مارچوبه ، تربچه ) .
بعد از زايمان ، زيادی وزن حداقل همان قدر که مربوط به ايجاد ذخيره ی چربی است ، مربوط به تجمع آب در بدن نيز می باشد، بنابراين :
1- مصرف قند و شکر را کم کنيد .
2- مواظب باشيد مواد غذايي ای مصرف کنيد که مقدار چربی آن کم باشد.
3- نمک را از سر سفره حذف کنيد و غذای کم نمک بخوريد .
4- غذاهای غنی از پتاسيم ، مانند سبزيجات و انواع آب ميوه مصرف کنيد .
5- هر چه زودتر يک فعاليت بدنی را شروع کنيد.

بعد از وضع حمل تمام خانم‌ها تمايل دارند كه به وزن قبل از حاملگي خود برگردند و نگران هستند كه اين مورد چه مدت طول خواهد کشید بلافاصله بعد از زايمان به دنبال تخليه محتويات رحم و خونريزي طبيعي حدود 5 تا 6 كيلوگرم، وزن كاهش مي‌‌يابد. و ...

شير مادر بهترين و كاملترين غذا براي شيرخواران زير 6 ماه مي‌باشد و در اين دوران شير مادر به تنهايي به علاوه قطره مولتي ويتامين (از 15 روزگي) كليه نيازهاي تغذيه‌اي شيرخوار را تامين مي‌كند و ... 
 

بدون شك يكي از بزرگترين آرزوهاي تمامي‌زنان، داشتن نوزادي سالم و تندرست است. به اين جهت تمامي‌مادران سعي بر آن دارند تا عوامل مؤثر بر بهبود روند بارداري و نتيجه آن را مورد بررسي قرار دهند و تا جاي ممكن از عوامل زيان‌آور دوري جويند و ... 

دوره نوجواني دوره انتقال از كودكي به جواني است كه با جهش رشد جسمي‌و بلوغ توام است. بنابراين تغذيه اين دوران از نظر رشد اهميت زيادي دارد. از آنجايي كه يكي از مشكلات عمده تغذيه‌اي  در اين دوران وجود باورهاي غلط غذايي است، لذا اصلاح باورهاي غذايي آن‌ها از طريق رسانه‌هاي گروهي از اهميت بسزايي برخوردار است. براي دستيابي به جامعه‌اي سالم و خلاق و پويا بايد آموزش تغذيه‌اي در همه ابعاد آن صورت گيرد. در موارد فردي بايد از طريق مشاوره با متخصصان تغذيه، رژيم‌هاي غذايي اصلاح شوند و در موارد گروهي توصيه مي‌شود كه نوجوانان براي پيشگيري از سوءتغذيه از راهنماي غذايي ذيل كه تمامي گروه‌هاي غذايي را دارد، در برنامه غذايي روزانه خود استفاده نمايند

1 ـ گروه نان و غلات: روزانه 11ـ9 واحد

يك واحد نان برابر است با 1 برش نان بربري يا سنگك به اندازه يك كف دست

برابر است با 4 برش نان لواش به اندازه يك كف دست

يك واحد از برنج و ماكاروني پخته شده برابر است با نصف ليوان

2 ـ گروه شير و لبنيات: روزانه 3 واحد يا بيشتر .

يك واحد از شير و ماست برابر است با يك ليوان / يك واحد از پنير برابر است با  45ـ30 گرم /  يك واحد از كشك برابر است با يك چهارم ليوان /  يك واحد از دوغ برابر است با 2 ليوان

3 ـ گروه ميوه ها: روزانه 3 تا 4 واحد

1 واحد ميوه برابر است با  1 عدد ميوه متوسط /  برابر است با يك‌دوم تا سه‌چهارم ليوان آب ميوه  /  برابر است با يك‌چهارم ليوان ميوه خشك  

4 ـ گروه سبزي‌ها: روزانه 4 تا 5 واحد

يك واحد سبزي برابر است با  1 ليوان سبزي خام /  برابر است با نصف ليوان سبزي پخته / برابر است با يك عدد سيب‌زميني متوسط

5 ـ گروه گوشت و جانشين‌هاي آن: روزانه 2 تا 3 واحد  

يك واحد گوشت برابر است با  2 تا 3 تكه خورشتي (90ـ60 گرم) گوشت قرمز، ماكيان و ماهي پخته شده /  30 گرم گوشت برابر است با يك عدد تخم مرغ يا نصف ليوان حبوبات پخته يا 2 قاشق غذاخوري از مغزهاي پسته و فندق و گردو  و ... 

مشكلات ناشي از تغذيه ناسالم

1 ـ كم‌وزني و لاغري كه بيش‌تر ناشي از تصور غلط نوجوانان از تناسب اندام است و به دنبال آن بعضي اقدام به رژيم سخت و خودسرانه مي‌كنند كه سلامت آينده آنان را به خطر مي‌اندازد. بويژه در دختران كه دوران مهم بارداري و شيردهي را به دنبال دارند، اين مسئله ممكن است باعث قاعدگي نامنظم و يا عدم قاعدگي آنها شود. همچنين در توليد مثل و باروري آنها تداخل كند.

2 ـ اضافه وزن و چاقي كه اغلب در اثر كمي‌تحرك و فعاليت بدني، استفاده مداوم از تلويزيون و رايانه و نيز رژيم‌هاي غلط غذايي و مصرف زياد تنقلات، نوشابه‌ها و غيره است.

3 ـ كم‌خوني(لينك به كم‌خوني) ناشي از فقرآهن كه يكي از مشكلات شايع تغذيه‌اي به ويژه در دختران در اين سنين است كه بر رشد جسمي‌، ذهني و سيستم ايمني آنها اثر سوء ‌دارد. كم‌خوني در اين دوران در اثر افزايش نياز (به دليل رشد)، استفاده از رژيم‌هاي غذايي فقر غذايي، آلودگي‌هاي انگلي و آلودگي‌هاي محيطي (مانند ذرات ريز سرب معلق در هوا) به وجود مي‌آيد.

4 ـ بي‌اشتهايي عصبي يا پرخوري عصبي منجر به سوء تغذيه مي‌شود و نياز به اصلاح رفتار خواهد داشت. در كنار آن مشاوره تغذيه‌اي ضروري است.

 ـ آكنه (جوش صورت) كه مشكل 80% نوجوانان است بيشتر تحت تاثير عوامل هورموني، استرس، فازهاي قاعدگي و ژنتيك رخ مي‌دهد. استفاده از مواد غذايي مانند مغزها در بروز آن تاثير زيادي ندارند. مطالعات نشان داده است كه ارتباطي قوي بين دريافت غذا و بروز آكنه وجود ندارد. اما ارتباط آن با كمبود دريافت مواد مغذي مانند ويتامين اي و روي شناخته شده است.

توصيه‌هاي تغذيه‌اي

برنامه غذايي نوجوانان بايد شامل تركيبي از غذاهاي مختلف در گروه‌هاي اصلي غذايي باشد.

سه وعده اصلي غذايي با تاكيد بر مصرف صبحانه و دو ميان وعده توصيه مي‌شود. در ميان وعده‌ها به جاي استفاده از مواد غيرمغذي و بعضا كالري‌زا مثل نوشابه‌ها، چيپس، كيك‌ها از مواد غذايي مغذي مانند شير، نان، پنير، خشكبار، ميوه‌ها و مغزها استفاده شود.

جهت پيشگيري از كم وزني و لاغري از انجام هر گونه رژيم خودسرانه به شدت خودداري شود و تحت نظر متخصصين تغذيه اقدام شود. جهت پيشگيري از اضافه وزن و چاقي ضمن توصيه به فعاليت هاي روزانه استفاده از يك رژيم غذايي صحيح و متعادل تحت نظر متخصص تغذيه ضروري است.

براي جلوگيري از كم خوني ناشي از فقر آهن  مواد ذيل توصيه مي‌شود:

1 ـ استفاده از مواد غذايي صحيح و همچنين غني از آهن مثل انواع گوشت‌ها،‌ سبزي‌هاي سبز برگ و حبوبات.

2 ـ استفاده از مواد غذايي داراي ويتامين  ث انواع سبزي‌هاي تازه، فلفل سبز، گوجه‌فرنگي  كلم، ميوه‌هاي تازه بخصوص پرتقال ، ليمو و ساير مركبات همراه با غذا كه سبب مي‌شود آهن بيشتر جذب شود.

3 ـ عدم استفاده از چاي در فاصله 2 تا 3 ساعت قبل و بعد از غذا به ويژه غذاهاي آهن‌دار.

4 ـ درمان آلودگي‌هاي انگلي و محيطي.

5 ـ از مصرف نوشابه‌هاي شيرين و گازدار خودداري شود.

6 ـ مصرف غذاهاي آماده و صنعتي محدود شود و بيشتر از غذاهاي تازه استفاده گردد.

با توجه به پيشرفت‌هاي علم پزشكي و بهداشتي متوسط عمر انسان افزايش يافته و در كشورهاي پيشرفته، اين ميزان افزايش بيش‌تر است. پيرشدن و سالخوردگي با كاهش تدريجي فعاليت‌هاي فيزيكي و افزايش بيماريهاي مزمن همراه مي‌شود و به نظر مي‌رسد كه بهبود تغذيه تا حد زيادي قادر است از اين مشكلات پيشگيري كند و يا آن‌ها را تخفيف دهد. به همين دليل يكي از مسائل مهم سالمندان، مسائل پزشكي و بهداشتي از جمله وضعيت تغذيه آنهاست. با افزايش سن، نياز آنها به انرژي كاهش يافته و تمايل به مصرف غذا كمتر مي‌شود. در اين حال اگر انتخاب غذا درست صورت نگيرد، ميزان دريافت مواد مغذي ضروري در آن‌ها پايين‌تر از حد مطلوب خواهد بود. در اين بحث به بررسي بعضي از مشكلات تغذيه‌اي سالمندان و نيز نيازهاي تغذيه آنها خواهيم پرداخت.

عوامل مؤثر در ايجاد مشكلات تغذيه‌اي سالمندان

1 ـ عوامل جسماني: مانند كاهش كل انرژي مورد نياز، بيماريهاي مزمن، بي‌اشتهايي، تغيير حس چشايي، خرابي دندان‌ها، بي‌تحركي، ناتواني جسمي‌، مشكلات گوارشي، تداخلات دارويي و يا تداخل غذا و داروها

2 ـ مشكلات روحي و رواني: افسردگي، تنهايي، از دست دادن همسر

3 ـ مشكلات اقتصادي: درآمد كم، كمبود امكانات براي تهيه و طبخ غذاي مناسب و زندگي در آسايشگاه

نيازهاي تغذيه‌اي سالمندان

ميزان انرژي مورد نياز :

با افزايش سن ميزان نياز به انرژي كاهش مي‌يابد كه مي‌تواند به دليل كاهش فعاليت جسمي‌، كاهش توده عضلاني و فعال بدن باشد. در صورت دريافت مازاد بر نياز انرژي مشكلات و عوارضي مانند چاقي، فشارخون، بيماري‌هاي قلبي‌ـ‌عروقي براي سالمند ايجاد مي‌شود. ميزان نياز به انرژي براي هر سالمند متفاوت بوده و براساس وزن، قد، شرايط فيزيكي و سلامتي وي محاسبه مي‌شود.

ميزان پروتئين مورد نياز سالمندان :

با افزايش سن علاوه بر كاهش توده عضلاني، ذخيره پروتئيني بدن نيز كاهش مي‌يابد و ميزان نياز به پروتئين با افزايش سن نه تنها كاهش نيافته بلكه ثابت مانده و يا افزايش مي‌يابد. بويژه در صورت ابتلا به بيماري‌ها و يا عفونت‌ها كه اين مسئله بسيار مهم مي‌باشد. توصيه مي‌شودچهل تا شصت درصد از انرژي دريافتي روزانه سالمندان از پروتئين‌ها به ويژه پروتئين‌هاي با كيفيت بالا تامين شود.

ميزان مايعات مورد نياز سالمندان:

توجه به دريافت كافي مايعات در سالمندان از مسائل مهم مي‌باشد. علايم كمبود آب در بسياري از سالمندان ممكن است به صورت خشكي لب‌ها، گودافتادن چشم‌ها، تب، يبوست، كاهش حجم ادرار و تهوع باشد كه اين مسئله در مورد سالمنداني كه در مناطق گرم زندگي مي‌كنند بيشتر شايع است. استفاده از داروهاي ادرارآور نيز از عوامل مؤثر در ايجاد كم‌آبي در سالمندان مي‌باشد. بنابراين توجه به مصرف كافي آب و مايعات در اين دوران اهميت ويژه‌اي دارد.

ويتامين‌ها و مواد معدني:

اغلب سالمندان علاقه زيادي به مصرف مكمل‌هاي ويتاميني دارند كه بايد به اين مسئله توجه شده و از مصرف بيش از حد نياز اين مكمل‌ها خودداري شود.

در مورد ويتامين‌هاي محلول در آب، معمولا كمبودي در سالمندان ديده نمي‌شود. مگر در سالمندان الكلي كه كمبود ويتامين ب 1  مي‌تواند وجود داشته باشد و يا سالمنداني كه دچار سوء‌تغذيه هستند. همچنين ممكن است بعضي از سالمندان به علت مشكلات دندان و يا مشكلات گوارشي از خوردن سبزيجات و ميوه‌جات پرهيز كنند درحاليكه اين منابع غذايي تامين كننده ويتامين ث هستند و يا مصرف زياد آنتي بيوتيك‌ها مي‌تواند در سالمندان كمبود  ويتامين كا  ايجاد كند.

كمبود ويتامين D ممكن است در سالمندان به ويژه آنهايي كه از نور آفتاب دور هستند بوجود آيد. در مورد مواد معدني بايد گفت با رعايت يك برنامه غذايي صحيح مي‌توان مواد معدني مورد نياز سالمندان را تا حد زيادي تامين كرد. فقط بايد به ميزان كلسيم دريافتي كه معمولا مقدار مصرف آن در سالمندان به ميزان توصيه شده نمي‌رسد توجه شود. عوامل متعددي در كمبود كلسيم در سالمندان نقش دارند. از جمله ميزان جذب روده‌اي كلسيم، كار كليه‌ها، متابوليسم استخوان‌ها، اثرات متقابل مواد مغذي بر يكديگر و بر داروها، كم‌تحركي و عدم مصرف كافي لبنيات به دليل عدم تحمل به لاكتوز در صورتي كه شير و لبنيات  به مقدار كافي مصرف نشود ممكن است نياز به مصرف مكمل كلسيم باشد كه البته تشخيص آن بايد توسط پزشك و متخصص تغذيه صورت گيرد. در مورد سديم هم بايد در سالمنداني كه مبتلا به فشارخون،‌ مشكلات قلبي، كليوي و ديابت هستند محدوديت‌هايي اعمال شود.

به طوركلي سالمندان عزيز بايد اصول كلي زير را مد نظر داشته باشند:

1 ـ مراجعه به موقع به پزشك و متخصص تغذيه جهت بررسي وضعيت سلامت و تغذيه و پيروي از يك برنامه غذايي صحيح

2 ـ توجه و رسيدگي مناسب به بهداشت دهان و دندان

3 ـ مصرف 6 ـ 5 ليوان آب در روز

4 ـ استفاده از تمام گروههاي غذايي و ايجاد تنوع غذايي در برنامه روزانه

5 ـ مصرف مقادير كافي ميوه جات و سبزيجات

6 ـ استفاده از نان‌هاي سبوس‌دار

7 ـ محدود كردن مصرف غذاهاي چرب و شيريني‌ها

8 ـ مصرف كافي لبنيات مثل شير و ماست

9 ـ سالمنداني كه دچار بي خوابي هستند از مصرف قهوه و چاي در بعدازظهر و شب خودداري كنند و يك فنجان شير گرم قبل از خواب مصرف كنند.

10 ـ از مصرف چاي تا 2 ساعت بعد از غذا اجتناب كرده و در صورت امكان از ليموترش تازه در كنار غذا جهت جذب بهتر آهن غذا استفاده كنند.

11 ـ قرار گرفتن در معرض نور آفتاب به مدت نيم ساعت در روز و استفاده از لباس‌هاي رنگ روشن.

12 ـ به كليه سالمندان محترم توصيه مي‌شود با توجه به شرايط بدني خود، نرمش و تحرك روزانه را هر چند كم آغاز كنند. حتي 20 دقيقه پياده‌روي سبك در هواي آزاد مي‌تواند در ايجاد نشاط و سلامت سالمندان بسيار مؤثر واقع شود و براي انجام فعاليت‌هاي سنگين هم بهتر است ابتدا با پزشك خود مشورت كنيد.

صمغ رزيني است كه در ايران در مناطق مختلفه «باريجه» ، «باليجه» و «بالنبو» و در كتب طب سنتي با نام «بارزد» و به عربي «قنه» و به تركي «قاسي» و «قاصني» نامبرده مي شود. به فرانسوي به آن Galbanum و به انگليسي نيز آنرا Galbanum مي گويند. اين صمغ از گياهي گرفته مي شود كه از خانوادة umbelliferae و نام علمي آن Ferula galbaniflua Boiss. Et Buhse و مترادف آن Ferula gommosa Boiss مي باشد . در بازار هند اين گياه را به نام جواشير مي شناسند.

مشخصات گياه

گياهي است چند ساله بلندي آن تا 2 متر، برگهاي آن شبيه چنار ولي با بريدگي هاي بيشتر با چند بار تقسيم به رنگ سبز غباري و پوشيده از تار. گلهاي آن زردرنگ.  ساقة آن باريك و استوانه اي. از ساقة اين گياه در اثر نيش حشره اي شيره اي خارج مي شود كه به تدريج در مجاورت هوا سفت شده و به رنگ قهوه اي يا زرد مايل به سبز يا قرمز در مي آيد كه همان صمغ رزيني باريجه است. البته به طور طبيعي در اثر نيش حشره شيره به مقدار كم خارج مي شود و براي توليد تجارتي معمولاً در ساقه شكاف وارد كرده و يا ساقه را قطع مي كنند كه شيره بيشتر و سريعتر خارج مي شود.

گياه باريجه در ايران در مناطق وسيعي از دامنه هاي مرتفع البرز، در بندسرو دماوند، در خراسان، كوپه داغ بين كوشان و لطف آباد و جادة الله  اكبر در ارتفاعات 1800 متر و در كوههاي ساوجبلاغ بين تهران و قزوين و دره خرقان ساوه و در جادة شيراز نزديك ده گردون شناسايي شده است. نام محلي آن در اين مناطق «بالنبو» مي باشد.

علاوه بر گونة فوق از گونه هاي ديگري از اين خانواده نيز صمغ باريجه گرفته مي شود ا زجمله  گونة F.rubricaulis Boiss كه در مناطق جنوب و شمال ايران در اشتران كوه و كوه ساس و كوه پرو در كرمانشاه فراوان ديده مي شود.

مشخصات صمغ باريجه

صمغ باريجه نيز مانند اغلب صمغها در بازار به دو صورت اشكي Galbanum en larmes و توده اي G.en sorte عرضه مي شود. نوع اشكي آن به رنگ سفيد مايل به سبز يا قرمز از نظر ابعاد در حد يك فندق و مقطع آن اگر شكسته شود به رنگ زرد شفاف است كه در مجاورت هوا تيره مي شود. اگر به آتش گذارند گداخته مي شود و مانند كندر مي سوزد. طعم آن گس و تلخ وگزنده با بوي قوي و نامطبوع است. اگر با اب مخلوط شود به سهولت تبديل به امولسيون مي شود و نوع توده اي آن به شكل قطعات نامنظم و بزرگتر به رنگ سفيد كثيف و مخلوط با مواد خارجي و ناخالص است.

تركيبات شيميايي

از نظر تركيبات شيميايي شيرة گياه خيلي شبيه به انغوزه است و در لاتكس يا شيرابة گياه در حدود 75-63 درصد رزين و 5/19-10 درصد اسانس و در حدود 10-5 درصد صمغ يافت مي شود. رزين آن شامل: گالبانو رزيتو تانول و اومبلي فرون است.

خواص – كاربرد

صمغ باريجه در هند به عنوان محرك ، ضدعفوني كننده و داروي سينه و در موارد برونشيتهاي مزمن و آسم و براي تقويت رحم تجويز مي شود.

از نظر طبيعت طبق رأي حكماي طب سنتي خيلي گرم و خشك است و از نظر خواص معتقدند كه ملين و گرم كننده و محلل گازها و نفخ است. براي تنگي نفس و سرفه كهنه و نرم كردن سينه و اختناق رحم و صرع و بواسير و بيماري هاي عصبي و ضعف معده و كبد و سپرز نافع است. قاعده آور مي باشد و اگر مخلوط با عسل خورده شود براي خرد كردن سنگ مثانه و كليه و باز كردن انسداد كليه و تسهيل زايمان و  دفع سموم مفيد است. اگر مخلوط با سركه رقيق و مرمكي خورده شود براي خارج كردن جنين مرده و مشيمه نافع است و اگر با اب مخلوط كرده و بخورند براي رفع سوزش مجراي ادرار و بواسير مفيد است و اگر تا سه روز خورده شود بكلي رفع مي شود. اگر با روغن زنبق مخلوط با باريجه براي كزاز و ضماد آن براي تسكين درد پهلو و كمر و تحليل دملها و خنازيرو ضماد آن كه بر پشت زهار گذارده شود براي تسكين درد رحم مفيد است. باريجه براي اشخاص گرم مزاج مضر است و در مناطقگرم و فصول گرم نيز تجويز نمي شود و اگر لازم باشد ، مصرف شود بايد با روغن بنفشه و كافور مصرف شود. مقدار خوراك آن تا 3 گرم و براي دفع سموم كشنده تا 15 گرم است . جانشين آن ا زنظر خواص نصف وزن آن سكنجبين است.

به فارسي «اوكاليپتوس» گفته مي شود. به فرانسوي آن را Eucalyptus و Arbra a fievre و به انگليسي Gum tree و Eucalyptus و Australian fever tree مي نامند. گياهي است از خانوادة Myrtaceae بيش از چهارصد گونه دارد كه تنها چند گونة آن به ايران وارد شده و در مناطق مختلف كه زمستان سرد ندارند، نظير نواحي شمال و جنوب ايران كاشته شده است. درختاني كه در شمال كاشته شده اند هر چند سال يكبار كه سرماي سختي رخ مي دهد سرمازده مي شوند. در چاه بهار نام محلي اوكاليپتوس «آنگ» است. ذيلاً اسامي علمي چند گونة آن كه در ايران كاشته شده نامبرده مي شود.

1. گونة Eucalypts camaldulensis Dehn و مترادف آن   E.rostrata  Schlecht. و به انگليسي اين گونه را Red tum و Murray red gum گويند.اين درخت در شمال ايران در اوايل مرداد شكوفه مي كند و گلهاي آن ليمويي رنگ است و تخم آن در اوايل زمستان مي رسد. در خوزستان كاشته مي شود. دز اين درخت صمغي به نام كينوي استراليا گرفته مي شود كه در بخش صمغ كينو خواص آن شرح داده شده است.

2. Eucalytus globules Labill به فرانسوي Gommier bleu de Tasmaniee  و Eucalyptus commun و به انگليسي Bluegum و Tasmanian bluegum ناميده مي شود. اين درخت نيز حدود 50 سال قبل به ايران وارد شده و در شمال كاشته شده است. مقاومت آن به سرما كم است. در استراليا و تاسماني از بلندترين اوكاليپتوسها بوده و بلندي آن تا 100 متر مي رسد ولي در ايران به علت نامساعد بودن شرايط اقليمي زياد بلند نمي شود. از اين درخت نيز صمغ كينو گرفته مي شود.

3. Eucalyptus mictotheca F.Muell . اين درخت به انگليسي Coolibah eucalyptus  و Flooded box گفته مي شود . اين گونه نيز دهها سال قبل به ايران وارد شده و در خوزستان در آبادان كاشته مي شود و در مقابل شوري خاك حساسيت كمتري از سايرگونه ها نشان مي دهد.

4. اخيراً گونه هاي ديگري وارد شده و از نظر تطابق با شرايط اقليمي ايران، در شمال تحت بررسي مي باشند.

مشخصات كلي

اوكاليپتوس درختي است بزرگ و در شرايط اقليمي استراليا، موطن خود، تا 100 متر نيز مي رسد. برگهاي آن دو جور هستند، برگهاي جوان آن به شكل قلب، متقابل ، افقي ولي برگهاي مسن و كهن آن متناوب است. به طور كلي برگهاي اوكاليپتوس دايمي، هميشه سبز، ناخزان، داسي شكل، اغلب سبز مايل به كبود و كمي مومي است. درختي است كه در اراضي خيلي مرطوب و يا با مصرف آب فراوان رشد سريع خواهد داشت، به همين جهت اغلب براي خشك كردن باتلاقها و مبارزه با اراضي باتلاقي مالاريا خيز از آن استفاده مي شود. تكثير اين درخت از طريق كاشت تخم آن صورت مي گيرد. ابتدا تخم يا بذر را كه خيلي كوچك و ظريف است در جعبه هايي كه خاك آن نرم و خوب تهيه شده ، مي كارند و پس از اين نهالهاي جوان 6-5 برگ دادند آنها را به گلدانهاي سبدي يا بامبويي منتقل مي كنند. در مناطق حاره انتقال به محل اصلي در فصل باران بايد انجام گيرد و در مناطق معتدل ماههاي آبان و آذر مناسب است.

درخت اوكاليپتوس در برابر سرما مقاومت ندارد و اغلب ارقام آن اگر مدت طولاني در سرماي كمتر از صفر درجه بمانند صدمه مي بينند. كما اينكه در شمال ايران تا به حال سرما به اين درختان چندين بار صدمه زده است. اوكاليپتوس به شوري خاك نيز حساسيت دارد.

اين درخت بومي اقيانوسيه است و جنگلهاي وسيعي از آن در استراليا و تاسماني مي رويد و از اين مناطق به ساير نقاط عالم گسترش يافته است. در حال حاضر در هندوستان، مراكش و ساير كشورهاي آفريقاي شمالي جنگلهاي وسيعي از اوكاليپتوس ايجاد شده است. در ايران كمتر از يك قرن است كه وارد شده و در شمال و جنوب ايران كاشته شده است.

تركيبات شيميايي

از نظر تركيبات شيميايي مادة عامل و مهم دارويي اوكاليپتوس اسانس آن است كه مقدار آن در برگهاي E.globulus در حدود 6 درصد است. در اين اسانس در حدود 70 درصد اوكاليپتول كه سينئول و كاژه پوتول نيز گفته مي شود وجود دارد [G.I.M.P] به علاوه در برگهاي آن يك مادة تلخ و تانن يافت مي شود. در برگهاي اوكاليپتوس گونة E.globulus كه درهندوستان روييده و مورد تجزيه قرار گرفته است در حدود 2/1-9/0 درصد اسانس وجود داشته كه در اين اسانس 62 درصد سينئول، 24 درصد پي نن، مقداري الكل و سسكي ترپن يافت مي شود. [G.I.M.P]. صمغي كه از گونة E.globulus گرفته مي شود داراي خاصيت ضد باكتري است. اسانس اوكاليپتوس با روش تقطير از برگهاي انواع گونه هاي اوكاليپتوس گرفته مي شود.

مهمترين تركيب شيميايي اوكاليپتوس كه در طب مصرف دارويي دارد و مادة عامل اصلي آن است مادة اوكاليپتول است. اين ماده يك نوع الكل است كه در اسانس بعضي از گياهان بخصوص در اسانس اوكاليپتوس ، هل، كافور، برگ بو، مورد، اكليل الجبل، لاواند و برخي ديگر از گياهان وجود دارد. اوكاليپتول مايعي است بي رنگ يا كمي زردرنگ كه در 176 درجه سانتي گراد جوش مي آيد و بوي كافور مي دهد.

خواص – كاربرد

در هند: از اسانس برگهاي اوكاليپتوس به عنوان ضدعفوني كننده در موارد عفونتهاي مجاري تنفسي و برخي بيماريهاي جلدي مصرف مي شود. اگر به طور مساوي با روغن زيتون مخلوط شود، مرهم قرمز كننده پوست به دست مي آيد كه آن را براي تسكين روماتيسم به روي مواضع مي مالند. اين مرهم را براي التيام سوختگي نيز مصرف مي كنند. در مصرف داخلي به عنوان محرك و براي نرم كردن سينه و در موارد برونشيتهاي مزمن و آسم مصرف مي شود. از تنطور برگ خشك آن در موارد آسم و برونشيت مزمن و سل ريوي كاربرد دارد. از جوشاندة برگهاي آن به عنوان حشره كش براي گريزانيدن و پراكنده كردن حشرات به كار مي رود. ريشة آن مسهل است.

در چين و ژاپن اسانس برگ اوكاليپتوس به عنوان تب بر، كرم كش و آنتي بيوتيك مصرف مي شود و در موارد معال‍جة انفلوآنزا تجويز مي شود ]كاريونه & كيمورا[. اوكاليپتول موجود در اسانس آن به عنوان معرق، ضدعفوني كننده ، نرم كنندة سينه تجويز مي شود ]چيو[ . اسانس آن در استعمال خارجي به عنوان بي حس كننده ملايم موضعي و ضدعفوني كنده و در استعمال داخلي محرك و نرم كنندة سينه است ]كوئي زمبينگ[. استعمال اسانس اوكاليپتوس براي برطرف كردن التهاب بيني و براي معالجة برونشيت مزمن و سل و آسم اثر بسيار مفيد دارد. ]بلمونت[. و به علاوه براي معالجة برخي ناراحتي هاي پوستي و به عنوان تب بر نيز تجويز مي شود.

وجود اوكاليپتول در اسانس آن موجب تسهيل خروج اخلاط سينه و قطع سرفه است. قند را در ادرار مبتلايان به بيماري قند كم مي كند. از نظر خاصيت ميكرب كشي آن، اوكاليپتول در بيماري سل در مواردي كه با تب همراه نيست براي اخراج اخلاط سينه مفيد است و به علت قابض بودن براي بند آوردن خون در مورد خونروي ها به كار مي رود و اسهال را نيز بند مي آورد. در استعمال خارجي براي شست و شوي زخمها و حفره هاي چركين مانند گوش و نظاير آن به كار مي رود.

مصرف دارويي آن به اشكال مختلف جوشانده ، دم كرده، شربت كه از برگ آن تهيه مي شود، گرد برگ و در آخر به شكل كپسول از است.

براي دم كردة آن 40-20 گرم برگ اوكاليپتوس را در يك ليتر آب جوش دم كرده و پس از صاف كردن روزانه 5-4 فنجان مي خورند.

به عنوان ضد زكام 4-2 گرم برگ را در 100 گرم آب مي جوشانند و مي خورند . در استعمال خارج از دم كردة 10 گرم برگ در 1000 گرم آب جوش به صورت بخور و يا ازمايع از آن براي شست و شو و پانسمان زخم استفاده مي شود . جويدن برگ اوكاليپتوس براي رفع درد لثه و دندان مفيد است.

توجه: مصرف زايد بر حد مجاز اوكاليپتوس و اوكاليپتول ايجاد ورم معده، روده و كليه مي كندو موجب دردسر ، پيدايش خون در ادرار و پايين آوردن فشار خون مي شود و بايد مصرف آن به مقدار مجاز و زير نظر پزشك باشد و خيلي بايد احتياط كرد.

از تعدادي از گونه هاي اوكاليپتوس صمغي به نام كينو تهيه مي شود. اين صمغ داراي تانن فراوان است. صمغي كه از گونه E.Camaldulensis گرفته مي شود قرمز رنگ است و صمغي كه از گونة E.globulus گرفته مي شود آبي رنگ مي باشد. صمغ كينو قابض و ضد باكتري است و از نظر خواص شباهت زيادي به كات هندي دارد و براي ناراحتي هايي كه رفع آنها با كات هندي ميسر است به طور ضعيفتر مي توان از صمغ كينو اوكاليپتوس نيز استفاده نمود. خواص مشروح آنها در بخش صمغ كينو و كات هندي در اين كتاب آمده است.

ساير بررسي ها و تحقيقات علمي كه در مورد گياه اوكاليپتوس در جهان به عمل آمده است.

اگر تا به حال از داروهايي نظير Listerine (محلول شست و شوي دهان) و يا براي كاهش احتقاق و حساسيت از Vicks Vaporub و يا Dristan يا Sine-off استفاده كرده ايد قطعاً با بوي معطر و خنك كنندة اوكاليپتوس آشنا شده ايد. اوكاليپتوس سمبول استراليا مي باشد و از گياهان مورد تأييد سازمان نظارت بر دارو و خوراك آمريكا (FDA) براي درمان سرماخودرگي و انفلوانزا است. ريشه هاي درخت اوكاليپتوس محتوي مقدار زيادي آب است و بومي هاي استراليا در فصول خشكي شديد آن را براي رفع تشنگي مي خورند و براي كاهش تب نيز از دم كردة برگهاي آناستفاده مي كنند. زماني كه حكومت انگليس استراليا را در سال 1780 به عنوان تبعيدگاه محكومين و مجرمين انتخاب و كليه مجرمين را به محلي كه در حاضر شهر سيدني شده است، مي فرستاد مدتها طول كشيد تا مهاجران و تبعيدي ها به رمز پر آبي ريشه هاي اوكاليپتوس پي ببرند و عدة زيادي از آنها در كنار جنگلهاي وسيع اوكاليپتوس به علت عدم اطلاع از اين خاصيت ريشة اوكاليپتوس در هواي خشك آن ديار از تشنگي تلف شدند. اوايل سال 1840 كاركنان يك كشتي فرانسوي كه در سيدني پياده شدند. مبتلا به نوعي بيماري با تب شديد گرديند ولي با تقليد از بومي ها همه آنها با خوردن دم كردة برگ اوكاليپتوس شفا يافتند و پس از مراجعت كه خواص اين داروي شفابخش را براي اروپايي ها تعريف كردند، براي اين گياه نام دم كردة ضد تب استراليايي را انتخاب نمودند. در سال 1860 كه بيماري تب نوبه (مالاريا) تمامي منطقة مديترانه را فرا گرفته بود برگ اوكاليپتوس مؤثرترين دارو براي درمان اين بيماري شناخته شد. تعدادي از پزشكان معتقد بودند كه  اوكاليپتوس درمان كنندة مالاريا مي باشد ولي عده اي ديگر ترديد داشتند و استدلال مي كردند كه اوكاليپتوس چنين اثري ندارد و حالا پس از سالها تجربه و تحقيق معلوم شده است كه اوكاليپتوس باعث شد كه بيماري خانمان برانداز مالاريا در مناطق وسيعي از ايتاليا و سيسيل و الجزاير بكلي ريشه كن شود. چرا؟ زيرا عامل انتقال مالاريا پشه اي است كه در باتلاقها و مردابها زندگي مي كند و اروپايي ها در اراضي باتلاقي و مردابهاي منطقة مديترانه اوكاليپتوس كاشتند و به تدريج با رشد اين درختان ريشه هاي آنها بسرعت آب راكد اين باتلاقها را جذب كرده و موجب زهكشي طبيعي و خشك شدن مردابها گرديده و در نتيجه از بين رفتن محيط زيست مناسب زندگي پشه مالاريا، پشه هاي ناقل عامل بيماري نابود و مالا بيماري مالاريا ريشه كن شده است.

در قرن نوزدهم از اسانس روغني اوكاليپتوس به عنوان ضدعفوني كنندة مجاري ادرار در بيمارستانهاي انگلستان استفاده مي كردند و از طريق Catherter مجاري ادرار را ضدعفوني مي نمودند، به اين جهت به اسانس اوكاليپتوس Catheter oil مي گفتند. همچنين در قرن نوزدهم در امريكا كارشناسان گياه درماني از روغن اسانس اوكاليپتوس براي ضدعفوني كردن زخمها استفاده كرده و بخور آن را براي برونشيت و آسم و سياه سرفه توصيه مي نمودند. كارشناسان فعلي و معاصر امريكا از اوكاليپتوس به عنوان ضدعفوني كنندة موضعي ، به صورت غرغره براي ضدعفوني گلو و به صورت بخور براي آرام كردن اسم و برونشيت و خناق و ناراحتي هاي بيني در اثر سرماخوردگي و انفلوانزا استفاده مي كنند.

اسانس اوكاليپتوس داراي ماده شيميايي است به نام اوكاليتول كه بوي معطر مطبوع گياه از آن ناشي مي شود. اوكاليپتوس موجب شل كردن بلغم و اخراج آن با سرفه از سينه مي باشد. طبق پژوهشهايي كه دانشمندان روسي در مورد جانوران به عمل آورده اند نشان داده شده است كه اوكاليپتوس ويروس انفلوانزا كه عامل شديدترين شكل گريپ مي باشد مي كشد و به علاوه اوكاليپتول تعدادي از باكتري ها را نيز معدوم مي نمايد و در نتيجه از حدوث برونشيتهاي باكتريايي كه معمولاً پس از گريپها ظاهر مي شود، جلوگيري مي نمايد.

خاصيت ضد باكتري بودن اوكاليپتول براي ضدعفوني كردن و التيام زخمهاي حاصل از بريدگي و خراشها نيز به كار مي رود.

مقدار و طرز مصرف

براي تهيه بخور مشتي از برگاي اوكاليپتوس را خرد كرده و بجوشانيد و يا چند قطره از اسانس آن را در اب بريزيد و استنشاق كنيد.

در مورد زخمها و بريدگي ها پس از اينكه محل بريدگي با آب و صابون خوب شسته و تميز شد، يك يا دو قطره اسانس روغني اوكاليپتوس را در محل بريدگي بريزيد و بماليد. براي تهيه حمام اوكاليپتوس مشتي برگ اوكاليپتوس را در پارچه اي ريخته و در وان پر از آب جوش بيندازيد و با آن آب حمام كنيد. براي تهيه دم كرده اوكاليپتوس در موراد سرماخودرگي و انفلوانزا 2-1 قاشق مرباخوري برگ خشك و خرد شدة اوكاليپتوس رادر يك پيمانه آب جوش بريزيد كه ده دقيقه خيس بخورد و 2 پيمانه در روز بخوريد. اگر از قطره اسانس اوكاليپتوس براي تهيه دم كرده استفاده مي كنيد 2-1 قطره بيشتر مصرف نكنيد.

اوكاليپتوس به كودكان زير دو سال نبايد داده شود و در مورد كودكان بزرگتر و اشخاص بزرگتر از 65 سال با دم كردة رقيق آن شروع و به تدريج غلظت دم كرده را تا حد مجاز برسانيد. اگر خانه شما با حشره Cock roache آلوده شده و نمي خواهيد از حشره كش هاي شديد براي دفع آن استفاده كنيد ممكن است تكه پارچه هاي كوچكي را با اسانس اوكاليپتوس آغشته كرده و در نقاط مختلف كابينتهاي خود بگذاريد.

به طور كلي «سياه آلو» در كتب قديم نامبرده مي شود. نامهاي محلي ان در شمال ايران «خوشه انگور» ، «آش انگور» (در كتول) ، «اشنگور» (در مازندران و گرگان)، «خرزال» (در لاهيجان و كلارستاق» ، «وشر» (در ديلمان)، «سياه درخت» (در درفك)، «كولي كك» (در كجور)، «الجاره» (در خلخال)، و «سياه تيس» (در سوادكوه) مي باشد. در كتب طب سنتي با نام «عوسج» و «شوكه الصباغين» نامبرده شده . به فرانسوي Nerprun purgatif، Epine noir، Epine de cerf و Epine de cerf و Nerprun catharique و به انگليسي Buckthorn و Purging buckthorn و Common buckthorn و Bladder green گفته مي شود. گياهي است از خانوادة Rhamnaceae نام علمي آن Rhamnus cathartica L ومترادف آن Cervispina cathartica Moench مي باشد.

مشخصات

آش انگور درختچه اي است به بلندي 8-3 مترو در برخي نقاظ خيلي كوچكتر، پرشاخه، انتهاي شاخه هاي آن خاردار. برگهاي آن بيضي و در كناره هاي برگها درهر طرف 70-40 دندانه كوچك ديده مي شود و داراي دمبرگي به طول 2 سانتي متر و ابعاد برگ 5/2—5/1 سانتي متر عرض و 5-5/2 سانتي متر طول مي باشد. گلهاي آن كوچك زردرنگ كه دركنار برگها ظاهر مي شود. ميوه آن سياه رنگ و كروي در ابعاد يك نخود درشت و داراي پايك كوتاهي به طول 5/2-5/1 ميلي متر است. در داخل ميوه معمولاً 4-2 تخم قرار دارد. عصارة ميوة گياه داراي طعمي تلخ وبوي نامطبوع است. تكثيرگياه از طريق خوابانيدن شاخه ها يا قلمه يا كاشتن بذر است. بذر را در نهالستان مي كارند و پس از اين كه نهال 2 ساله شد به محل اصلي منتقل مي نمايند. اين درخت در اروپا ، آسيا و آمريكا مي رويد . در ايران در ارتفاعات جنگلهاي شمال ايران تا 2400 متر ديده مي شود.

تركيبات شيميايي

از نظر تركيبات شيميايي در ميوة اين گياه وجودهتروزيدي به نام رامني ژن تأييد شده است و تأثيرمسهلي آن مربوط به وجود هتروزيدهاي امودين در ان است.

ميوة آش انگور ابتدا سبز و قرمز پس از رسيدن سياه و شامل عصير قرمز بنفش رنگ تيره مي باشد. اگر 30-20 عدد از اين ميوه خورده شود مسهل قوي است.

خواص – كاربرد

شيرة ميوة انگور نيز مسهل قوي است كه معمولاً به صورت شربت نرپرون مصرف مي شود. مقدار خوراك آن براي هر سال سن بيمار در حدود 2 گرم از شربت آن است. از جوشانده 4 در 1000 تخم آن و از جوشاندة 15 در 1000 پوست درخت نيز به عنوان مسهل ملايم استفاده مي شود كه فنجان فنجان قبل از هر غذا خورده مي شود. شربت نرپرون  اسهال به صورت مايع ايجاد مي كند لذا در موارد استسقا مفيد است.

تهيه عصير نرپرون: مقدار ميوه را گرفته خرد كرده و هستة آنها را بگيرند و بگذارند كه 4-3 روز بماند تا قدري تخمير شود، پس از آن فشار داده از صافي داروسازي رد كنند و صاف نمايند. از اين صافي معمولا 70 درصد عصير حاصل مي شود.

تهيه شربت نرپرون: عصير نرپرون 1 واحد، قند 1 واحد. اين دو را مخلوط كرده بجوشانند و با صافي داروسازي صاف كنند از اين شربت به طور متوسط 40-15 گرم براي سنين مختلف مسهل قوي است.

شربت مخلوط مفيد براي استسقا: شربت نرپرون 60 گرم، رب ميوة ابهل (سرو) 60 گرم، رب آقطي 60 گرم. اينها را مخلوط كنند و در موارد استسقاي حاد هر 3-2 ساعت فاصله نصف قاشق كوچك بخورند.

گونه ديگري از اين گياه با اينكه گزارشي از وجود آن در ايران نداريم ولي نظر به اينكه پوست آن از داروهاي مسهل معروف است شرح مختصري از آن در اينجا داده مي شود.

پوست اينگياه در كتب طب سنتي ايراني به نام «كاسكارا» آمده است. به فرانسوي Cascara sagrada و Ecorce sacree و به انگليسي Cascara و Sacred bark و Chittem bark گفته مي شود. گياهي است از خانوادة عناب Rhamnaceae نام علمي آن Rhamnus purshiana مي باشد.

اين گياه به صورت درختي است كوچك كه بلندي آن كمتر از 10 متر است و در جنگلهاي امريكاي شمالي مي رويد . در پوست آن موادي به نام كاسكارين و پورسيانين يا پورشيانين وجود دارد كه خاصيت مسهلي دارندو داراي تركيبات گلوكوزيدي است كه پس از هيدروليز به صورت امودين و كريزوفانيك اسيد در مي آيند. اگر به گرد كاسكارا آب كلر اضافه شود به رنگ زرد ليمويي در مي آيد و با گرد پوست سياه توسه قرمز مايل به قهوه اي مي شود.

از پوست اين درخت به عنوان مسهل استفاده مي شود. مقدار مصرف را در كتب طب سنتي ايران از گرد پوست 1-25/0 گرم و ازعصارة خشك پوست 05/0 – 01/0 گرم و بهطور پوسيون براي لينت مزاج 8 گرم عصارة مايع پوست را در 40-30 گرم شربتساده مخلوط و 4-3 قاشق كوچك در روز تجويز مي كنند ولي در آمريكا و آلمان كمي متفاوت مصرف مي شود كه شرح آن در دنباله اين بخش آمده است. خاصيت مسهلي آن شبيه پوست سياه توسه و در فرانسه استفاده از پوست سايه توسه را به كاسكارا ترجيح مي دهند. ولي در آمريكا مصرف كاسكارا خيلي مرسوم است. شرح خواص سياه توسه در همين جلد آمده است.

ساير بررسي ها و تحقيقاتي كه در مورد خواص درماني آش انگور و كاسكارا ساگرادا به عمل آمده است.

الف) آش انگور (Rhamnus Cathartica)

آش انگور از گياهان مسهلي خيلي قوي است. خاصيت مسهلي اين گياه آن چنان نيرومند است كه معمولاً در آخرين مرحله از آن استفاده مي شود. يعني وقتي از ساير روشهاي طبيعي و گياهان مسهلي براي لينت مزاج نتيجه گرفته نشد از اين گياه تجويز مي شود. آش انگور از اوايل قرن سيزدهم در اروپا به عنوان گياه دارويي به كار مي رود. در آن زمان عقيد حكما اين بود كه براي درمان بيماري ها در وهله اول بايد مزاج از اخلاط مضره پاك شود به همين دليل گياهان مسهلي خيلي كاربرد داشتندد و آش انگور بسيار مورد توجه بود زيرا آثار مسهلي آن سريع، قابل اطمينان و بسيار موثر مي باشد. در طول تاريخ در برخي دوره هاي زماني كارشناسان گياه درماني اش انگور را در موارد زردي ، بواسير، نقرس ، آرتروز و اختلالات در عادت ماهيانه زنان نيز تجويز مي كردند. در عين حال آش انگور داراي سابقة كهني در مورد درمان بيماري سرطان نيز مي باشد و در آمريكا مدتها اين گياه به عنوان يكي از اجزاء فرمول تركيبي داروي مبارزه با سرطان هوكسي مصرف داشته است . (شرح مختصري از داستان جالب Hoxsey cancer براي استحضار خوانندة عزيز اين كتاب در آخر اين بخش آورده خواهد شد).

ولي تحقيقات جديد نشان مي دهد كه اش انگور ظاهراً زردي و آرتروز را مستقيماً درمان نمي كند ودر مورد بواسير نيز اثري ندارد، شايد تجربيات مؤثر بودن آن در اين موارد، به سبب اثر غيرمستقيم آن و در موارد خاص استثنايي بوده است، ولي آنچه كه مسلم است و تحقيقات جديد علمي نيز جملگي تأييد مي نمايند خاصيت لينت زايي آن است به طوري كه معمولا اين گياه را يك مسهل قوي مي دانند و در مورد آثار مسهلي آش انگور هيچ نظر مخالفي وجود ندارد. اين گياه يكي از اجزاء اصلي داروي معرف مسهل بدون نسخه با نام Movicol مي باشد.

آش انگور داراي مواد شيميايي به نام انتراكينون مي باشد كه آثار مسهلي آن خيلي قوي است. به همين جهت مصرف آش انگور هميشه بايد براي مراحل آخر حفظ شود. يعني اگر هيچ روش و داروي ديگر مسهلي اثر نكرد از آش انگور استفاده شود . يعني ابتدا بايد خوراكي هاي داراي فايبر خورده شود و از مايعات و آب زياد استفاده شود و به قدر كافي ورزش و راه پيمايي شود و اگر اين كارها مؤثر نوبدند از گياهان دارويي نظير تخم اسفرزه مصرف شود و اگر باز هم اثري نبخشيد از گياهان دارويي انتراكينون ضعيف نظير كاسكارا ساگرادا خورد و اگر آن هم بي اثر بود ممكن است از آش انگور استفاده شود بديهي است اين مراحل همه بايد زير نظر و با توصيه پزشك انجام شود تا تعارضي با وضع خاص فيزيولوژي شخص نداشته باشند.

ساير آثار درماني آش انگور

شايد در مورد وجود آثار ضد سرطاني آش انگور حق به جانب هاري هوكسي بوده است زيرا طبق پژوهشهاي جديدي كه در مراكز تحقيقاتي جهان به عمل آمده و در مجلة مؤسسة ملي سرطان آمريكا درج و منتشر شده است آش انگور داراي خاصيت ضد تومور مي باشد ولي به هر حال قبل از اين كه اين گياه به عنوان يك داروي رسمي ضد سرطان حداقل در مورد برخي از انواع سرطانها اعلام شود، لازم است كه تحقيقات گستردة ديگري به عمل آيد.

نكات احتياط آميز در مصرف آش انگور

چون آش انگور مسهل نيرومندي است اشخاصي كه مبتلا به گاستريت مزمن و انواع اولسروكوليت و بواسير هستند بايد از خوردن آن اجتناب كنند. همچنين زنان باردار و مادران شيرده و اشخاصي كه از مسهلهاي ديگر استفاده مي كنند نبايد از آش انگور مصرف كنند. بقيه اشخاص مي توانند در موارد ضروري، زير نظر پزشك و در مدت كوتاه (هر بار كمتر ا زدو هفته) از اين گياه استفاده كنند. و اگر در جريان مصرف احتمالاً اسپاسم روده اي يا اسهار شديد عارض شد بايد مصرف آن كم شود و يا به كلي قطع گردد. آش انگور اگر در مدت دراز بيش از دو هفته در هر بار مصرف شود، عوارض سستي امعاء و احشاء ايجاد كرده و روده ها عادت مي كنند بدون تحريك شيميايي نتوانند مدفوع راخارج كنند.

در مصرف پوست آش انگور دقت شود كه حتماً پوست كاملاً خشك شده باشد زيرا در غير اين صورت ايجاد تهوع و آشفتگي و احتمالاً دل درد شديد و اسهال شديد مي نمايد. اغلب كارشناسان گياه درماني معتقدند كه لااقل ميوه يا پوست آش انگور بايد يكسال مانده و خشك شده باشد و تازه مصرف نشود و برخي حتي معتقند كه قبل ا زمصرف  بهتر است دو سال در انبار خشكي مانده باشد. در مواردي كه ميوه و يا پوست خشك موجود نباشد ممكن است ميوه و پوست تازه را در حرارت 250 درجه فارنهايت در گرمخانه در مدت چند ساعت به طور مصنوعي خشك نمود.

ب) كاسكارا Rhamnus purshiana

اولين گوره مهاجران و كاشفين اسپانيايي در قرن شانزدهم كه شمال كاليفرنيا را بازديد مي كردند اغلب مبتلا به يبوست بودند. سرخ پوستان بومي براي يبوست آنها مصرف يك گياه شفابخش محلي را كه براي آنها جنبة تقدس داشت، تجويز مي كردند. اين گياه اثر معجزه آسايي براي حل مسئلة يبوست آنها داشت. اسپانيايي ها آن را Cascara sagrada يعني پوست مقدس نام نهادند. پژوهشگران اسپانيايي دريافتند كه اين گياه از منسوبين نزديك آش انگور است كه از روزگاران كهن در اروپا به عنوان مسهل مصرف مي شده است ولي كاسكارا خيلي ملايم تر و داراي عوارض جانبي كمتري بود. اين گياه را اسپانيايي ها به اروپا فرستادند و در اروپا به عنوان عجايبي از دنياي جديد، مورد استقبال شديد كارشناسان گياه درماني قرار گرفت. در 1877 يك پزشك متجدد امريكايي درد يترويت مصرف كاسكارا را به عنوان يك داروي ملايم مسهل معمول كرد و به كمپاني داروسازي پارك ديويس توصيه و اصرار نمود كه آن را به صورت يك داروي تجارتي درآورده و براي فروش به بازار عرضه نمايد. از سال 1890 كاسكارا ساگراردا رسماً در فارماكوپه آمريكا وارد شد كه هنوز هم باقي است و از داروهاي مطلوب امريكا مي باشد كه رسماًتجويز و توصيه مي شود.

تحقيقات جديد علمي نظر حكماي طب سنتي را در مورد اثار شفابخش كاسكارا ساگرادا براي تنظيم سيستم دفع تأييد مي كند. و غالب قريب به اتفاق كارشناسان گياه درماني معاصر امريكا يان گياه را براي رفع يبوست توصيه مي كنند . كاسكارا ساگرادا يكي از اجزاء مؤثر 12-10 نوع از داروهاي تجارتي مسهل بدون نسخه مي باشد نظير Comfolax plus، Nature's remedy و ... بعلاوه پزشكان معاصر امريكا در هر سال شايد بيش از 5/2 ميليون نسخه داروهايي مي نويسند كه در آنها كاسكارا وجود دارد. در كاسكارا ساگرادا مواد شيميايي به نام انتراكينون وجود دارد كه موجب تحريك انقباض روده ها و ايجاد تمايل براي دفع مي شود و اسپانيايي ها حق داشتند كه كاسكارا ساگرادا را از نظر خواص مسهلي ملايم تر از انتراكينون آش انگور، صبر و ريوند چيني و سنا مي شناختند. زيرا كاسكارا ساگرادا معمولاً خيلي كمتر آشفتگي و تهوع و اسپاسم روده اي مي دهد و اگر در مواردي احتمالاً اين عوارض ايجاد شود، كافي است كه مصرف آن كاهش داده و يا قطع شود فوراً عوارض رفع خواهد شد.

طبق تحقيقات فارماكوگنوزي نشان داده شده است كه كاسكارا ساگرادانه فقط مسهل است بلكه نظم طبيعي سيستم دفع و كاركولون را نيز به صورت عادي اعاده مي دهد. پژوهشهاي جديد علمي ديگري نيز نظر هاري هوكسي را تأييد مي كند زيرا گياه كاسكارا داراي مادة شيميايي به نام Aloe-emodin است كه در پژوهشهاي آزمايشگاهي روي جانوران نشان داده شده كه اين ماده آثار ضد لوكميا دارد و بنابراين نوعي داروي ضد سرطان مي باشد. ولي چون متأسفانه ماده شيميايي Aloe-emodin سمي است دانشمندان در توصيه مصرف آن تأمل دارند و احتياط مي كنند و شايد تحقيقات بيشتري در آتيه روش مصرف آن را در درمان لوكميا روشن كند.

شيرة گياهي رزيني زردرنگي است كه در فارسي «رماس» ، «رماست» و «كيه» و درخت آن را «وكشك» و «ولمشك» نامند و در كتب طب سنتي با نامهاي «مصطكي»، «مصطكي رومي»، «كندر رومي»، «مستكي» و «علك رومي» است. به فرانسوي Mastic ، Mastique، Mastic en larmes ، Resin de Chio و به انگيلسي Mastic گفته مي شود. سقز مصطكي را به عربي مصطكا و مصطكا مي نامند.

مصطكي از شاخه ها و ساقه هاي درختچه اي به شكل شيرة گياهي گرفته مي شود كه گياه را به فرانسوي Lentique و به انگليسي Lentisk pistache و Mastic tree و به عربي «شجره المستكي»  و به هندي «مصطكي رومي» نامند. گياهي است از خانوادة پسته Anacardiaceae نام علمي آن Pistacia lentiscus L و مترادف آن P. gummifera Salisb مي باشد.

مشخصات گياه

درختچه يا درخت كوچكي است كه بلندي آن معمولاً تا 3 متر ولي اگر پرورش داده شود و از آن مراقبت نمايند، در باغها تا 14 متر نيز مي رسد . بومي مناطق با آب و هواي مديترانه اي است و در آفريقاي شمالي و در بعضي از جزاير يونان كه به نام جزاير مصطكي معروف مي باشند، انتشار دارد. درختچه اي است با برگهاي تقريباً ناخزان و هميشه سبز كه بوي رزين مصطكي از تمامي اندام گياه استشمام مي شود. گلهاي آن دو پايه در ابتدا سبز ولي به تدريج قرمز رنگ مي شود. ميوة آن كروي قرمز، كوچك و پس از رسيدن سياه رنگ مي شود. از ميوة اين درخت اهالي جزاير مصطكي روغني خوراكي مي گيرند كه قابض است و ب جاي روغن زيتون در خوراك كصرف مي كنند ولي محصول عمدة اين درختان رزيني است كه از شاخه و چوب و ساقه هاي اين درخت در اثر شكافي كه وارد مي كنند، گرفته مي شود و به ماستيك معروف است.

مشخصات شيرة گياهي رزيني درخت

مصطكي به صورت عصارة زردرنگي درماههاي گرم سال به شكل قطراتي كوچك خود به خود از ساقه و شاخه هاي درخت مصطكي به خارج ترشح مي شود و پس از مدت كوتاهي در مجاورت هوا سفت مي شود. براي اينكه مقدار زيادتر و سريعتر شيرة رزيني از درخت گرفته شودمعمولا به ترشحات طبيعي درخت اكتفا نكرده و با شكافهايي كه به ساقه و شاخه هاي درخت وارد مي كنند. عصارة بيشتري مي گيرند و با اين روش از هردرخت به طور متوسط 5-4 كيلوگرم صمغ رزيني كيلوگرم صمغ رزيني گرفته مي شود.

مصطكي كه در بازار عرضه مي شود به شكل قطعات اشكي بيضي، سخت، كوچك در ابعاد يك نخود، زردرنگ، نيم شفاف و معطر است. وقتي آن را بجويد زير دندان نرم شده و طعم معطري احساس مي شود. مصطكي در الكل كاملاً حل نمي شود ولي در اتر و اسانس تربانتين كاملاً محلول است. اگر آن را در الكل 90 درجه جوشان بريزند در حدود 90 درصد آن حل مي شود و 10 درصد كه باقي مي ماند يك مادة سفيد رزيني خنثي است كه ماستي سين ناميده مي شود.

تركيبات شيميايي

از نظر تركيبات شيميايي قسمت عمدة صمغ رزيني مصطكي يعني تا حدود 90 درصد آن را اسيدهايي از جمله ماستي سيك اسيد، ماستي كوليك اسيد و در آخر ماستيكو رزن تشكيل مي دهند و به علاوه در آن اسانس نيز يافت مي شود. اگر مصطكي با اتر مخلوط شود، نرم مي شود واز آن ممكن است براي پر كردن حفره دندان استفاده شود زيرا به مرور زمان اتر تبخير شده و ماستيك منجمد در داخل حفره باقي مي ماند.

خواص – كاربرد

صمغ مصطكي طبق نظر حكماي طب سنتي از نظر طبيعت نسبتاً گرم و خشك است و محلل و مقوي است و بخصوص براي اعضاي رئيسة بدن نظير معده، كبد، قلب، كليه ، دماغ و همچنين براي سينه و ريه اثر تقويتي دارد. خوردن آن سردردهاي سرد را رفع مي كند اگر آن را با روغن كنجد بجوشانند و به صورت قطره در گوش بچكانند گرفتگي گوش را رفع مي كند و براي كري و سنگيني شنوايي نافع است. اگر از روغن ميوة درخت مصطكي در گوش بچكانند درد گوش را تسكين مي دهد و اگر صمغ مصطكي در دهان جويده شود براي استحكام لثه و دندان و  و تسكين درددندان وخوشبو كردن دهان مفيد است. و به علاوه بلع بزاق حاصله موجب تقويت معده است. مضمصه كردن روغن ميوة آن نيز براي استحكام دندانها مفید است. اگر مصطكي را در آب جوش دهندو بخورند براي آرام كردن سرفه هاي سرد و قطع خونروي از سينه و تقويت معده، كبد، كليه و روده ها و همچنين براي اسهال بسيار مفيد است. گرد آن براي تحليل ورمهاي حاصل از شكستگي يا جابجا شدن استخوان بسيار نافع است. اگر با غاريقون خورده شود، مسهل بلغم و اگر با صبر زرد خورده شود، مسهل صفرا و اگر با تركيبات هليله خورده شود ، مسهل سودا مي باشد. در آلمان سابقا از مصطكي براي اخراج اخلاط در سل ريه مصرف مي كردند. اگر از شاخه و برگهاي درختچه مصطكي نيز جوشانده اي تهيه شود و بخورند و حتي محلول دم كردة آنها نيز تا حدودي خواص صمغ مصطكي را دارا مي باشد.

روش تهية مصطكي براي رفع سردي كبد و جلوگيري از آب رفتن از دهان: صمغ مصطكي 15 گرم، قند سفيد كوبيده 3 كيلوگرم. ابتدا قند را در 250 گرم گلاب حل كرده و جوشانده به قوام آورند و پس از آن مصطكي را داخل كرده و مخلوط نمايند و مجموع را روي سنگي ريخته مي برند و مصرف مي كنند، هر بار حدود 10 گرم مي توان خورد.

يك نسخة ديگر براي تهية گرد مصطكي كه براي تقويت معده و تحليل بادهاي معده بسيار موثر است . مصطكي يك واحد ، پوست هليلة كابلي 2 واحد، برگ سناي مكي 2 واحد، تخم رازيانه 2 واحد، برگ سناي مكي 2 واحد، تخم رازيانه 2 واحد، دانه هل 05/0 واحد، زنجبيل نيم واحد، تربد سفيد نيم واحد. همه راكوبيده و مخلوط نموده و گرد درست مي كنند و هر بار 20-15 گرم از آن را قبل از غذا يا بعد از غذا ميل كنند. بعد از غذا معمولا كار مي كند و معده عمل مي كند.

از گونة ديگري از پسته هاي وحشي به نام علمي Pistacia terebinthus L نيز ماده اي به نام تربانتين مي گيرند كه مصارف طبي و دارويي دارد. تربانتين آن را به انگليسي Chian turpentine نامند. اين درخت كه از خانوادة پسته است به انگليسي Trebinth و به هندي مصطكي كابلي ناميده مي شود و بومي مناطق سواحل مديترانه بخصوص جزيرة Chio است. درختي است با ارتفاع متوسط برگهاي آن شبيه پسته مركب و شانه اي فرد، برگچه ها بيضي كمي دراز و ميوة آن قرمز رنگ است. خواص دارويي تربانتين آن در بخش تربانتينها در اين كتاب آمده است.

نامهاي محلي آن درخوزستان عبارت است از «آكاسيا» ، «مشك» و «باور» و به عربي «فتانا» و«شوك الشام» گويند. به فرانسوي به آن Acacia de Farnese، Cassie odorante ، Acacia و Cassier و به انگليسي Sponge tree, Popinac, Cassia، Sweet acacia و Huisache acacia گفته مي شود. درختچه اي است از خانوادة Leguminosae تيرة فرعي Mimosaceae نام علمي آن (L.) Acacia farnesia Wild و در برخي مدارك گياه شناسي Acacia Farnesiana Willd و مترافهاي آن Mimosa scorpioides, Acacia leptohylla DC, Acacia adenopa Hook ، Mimosa Farnesiana L مي باشد.

مشخصات

گياه مشك يا آكاسياي معطر درختچه اي است خاردار، كوتاه كه بلندي آن تا 6 متر مي باشد. برگهاي آن مركب زوج و هميشه سبز و ناخزان و گلهاي آن زرد طلايي، بسيار زيبا و خيلي معطر است. ميوة آن نيام به رنگ قهوه اي مانند باقلا كه طول آن 7-3 سانتي متر است. تكثير آن از طريق كاشت بذر آن كه در اوايل بهار وقتي كه متوسط درجة حرارت از 15 درجه سانتي گراد كمتر نباشد، صورت مي گيرد و پس از اين كه گياه جوان حاصل شد آن را به محل اصلي منتقل مي كنند و مي كارند.

اين درختچه بومي مناطق حاره هند و گويان است در ايران در خوزستان و بلوچستان ديده مي شود. در خوزستان با نام «آكاسيا» و در برخي نقاط مشك و در بلوچستان با نام باور شناخته مي شود.

تركيبات شيميايي

در گلهاي آكاسيا اسانس با بوي بسيار مطبوعي وجود دارد و در غلاف ميوة آن در حدود 23 درصد تانن يافت مي شود [G.I.M.P]. اسانس آن داراي الكل و سسكي ترپن، فارنزول و ... مي باشد ]فوكود[. در گزارش ديگري آمده است كه در اسانس آكاسياي معطر مواد اترمتيليك، اسيد ساليسيليك، الكل بنزيليك، آلدئيدبنزيليك، آلدئيد انيسيك و نوعي ستون با بوي عطر بنفشه وجود دارد.

 خواص – كاربرد

از ميوة مشك نباتي به علت مقدار قابل ملاحظه اي تانن كه در آن است به عنوان قابض استفاده مي شود و از گلهاي آن به صورت دم كرده و از تنطور گل آن به عنوان مسكن دردهاي عصبي مصرف مي شود. در هندوچين معتقدند كه گردة لقاح اين گياه كه پخش مي شود موجب ناراحتي چشم مي گردد . از برگهاي له شدة آن به صورت ضماد براي التيام زخم باز و جراحت استفاده مي شود ]فوكود و كروست و پتلو[. در شبه جزيرة مالايا از دم كردة گلها و برگهاي آن به زائو در دوران پس از زايمان مي دهند ]گيملت & بركيل[. و ريشة له شدة آن را روي ورمها مي اندازند ]بركيل & هانيف و بركيل[. در اندونزي از قسمتهاي مختلف گياه به عنوان قي آور مصرف مي كنند و مادة چسبنده اي كه از غلافهاي جوان ميوة آن تهيه مي شود براي التيام زخمهاي گوشه چشم كاربرد دارد ]فيله و فايدهين[. در فيليپين از جوشاندة قابض پوست آن براي معالجة بيرون آمدگي مقعد و قطع ترشحات مفرط سفيد سوزاكي مهبل استفاده مي شود . جوشاندة برگهاي آن براي شستن زخمها و جراحتها به كار مي برند.

در كتب طب سنتي با نامهاي «مر» ، «مرمكي» و «مرحجازي» نامبرده شده است. به فرانسوي آن را Myrrhe و به انگليسي Myrrh و Balsmodendron گويند. صمغ رزيني است معطر كه از درختچه اي از خانوادة Burseraceae جنس Commiphora گرفته مي شود. از اين جنس گونه هاي مختلفي هستند كه اين صمغ از انها گرفته مي شود كه نام علمي معروفترين آنها عبارت است از:

1. گونة Commiphora myrrha (Ness) Engl كه مترادف آن Balsamodendron myrrha T. Ness مي باشد. اين گونه بومي عربستان و ساحل افريقايي درياي سرخ است.

2. گونة Commiphora abissinica Engl كه در حبشه انتشار دارد.

3. Commiphora schimperi Engl .

درختچه هاي فوق كه مر توليد مي كنند در كتب طب سنتي با نام «مران» آمده است.

مشخصات گياه

گياهي كه از آن صمغ مر گرفته مي شود درختچه اي است خاردار داراي شاخه هاي كوتاه.گلهاي آن دو نوع نر و ماده. ميوه آن گرد به شكل گلابي و كمي گوشتي است. محل رويش اين درختچه و گونه ها مختلف آن مناطق گرمسيري جنوب عربستان، حبشه و قسمت جنوبي درياي سرخ مقابل بندر عدن و سرانجام سواحل افريقايي درياي سرخ و سواحل سومالي در افريقا مي باشد. چون اين صمغ بيشتر از عربستان و حجاز به ايران وارد مي شود غالباً در سفرهاي حج در بازار مكه و حجاز براي فروش عرضه مي گردد، در ايران آن را مرمكي يا مر حجازي نامند كه البته با صمغ عربي متفاوت است ونبايد با آن اشتباه شود.

مشخصات صمغ

مر مكي در فصل گرما مانند اغلب صمغها به مقدار كم خود به خود از تنه و ساقة درخت ترشح مي كند ولي براي اينكه به مقدار زيادتر گرفته شود، تنة درخت را شكاف مي دهند و شيره درخت كه ابتدا سفيد و بعد از ماندن قرمز مايل به قهوه اي مي شود خارج مي شود. اين نوع مرمكي را كه نوع مرغوب و خالص است اصطلاحاً «مرالبطارح» مي نامند. روش ديگر براي استخراج مر اين است كه پوست درخت را گرفته و با قطعات تنه يا ساقه در آب جوش مي پزد و پس از پختن آن را صاف مي نمايند و سپس آن را تبخير مي كنند و رسوبات منجمد باقيمانده پس از تبخير تحت نام مر به بازار عرضه مي شود. اين نوع مر به علت اينكه با مواد ديگري از گياه مخلوط مي باشندنامرغوب و رنگ آن سياه است و آن را نوعي ميعه سائله نيز مي گويند. نوع مرمكي مرغوب به شكل قطعه هاي اشكي بي نظم به بزرگي يك گيلاس يا يك گردو، وزين، قرمز قهوه اي ، داراي بوي مطبوع و معطر و شكننده است براحتي شكسته و خرد مي شود مقطع آن درخشنده و براق و در مقطع آن خطوط سفيدي شبيه به اثر ناخن ديده مي شود. طعم آن تلخ است و از صمغ رزيني و مادة لعابي و اسانس و املاح مختلف تشكيل شده است. اين نوع مرمكي مرغوب را به فرانسوي Myrrhe en larmes نامند . نوع ديگر را كه كمي مامرغوب و ناخالص است Myrrhe en sorte گويند.

تركيبات شيميايي

از نظر تركيبات شيميايي در صمغ رزيني مر 10-5/2 رصد اسانس شامل ترپن، 40-30 درصد صمغ شامل آرابيوز ، گالاكتوز، اسيد متيل گلي كورونكي و بقيه در حدود 40-30 درصد رزين است كه در حدود 60 درصد رزين را الكلها ، اسيدهاي ترپنيك تشكيل مي دهند و يك مادة تلخ و ... د رآن يافت مي شود. مادة صمغي مر در آب حل مي شود ولي قسمت رزيني آن در الكل محلول است.

خواص – كاربرد

در هندوستان از صمغ رزيني مر در موارد سوء هاضمه و در بيماري كلروز كه در اثر كمي گلبول قرمز خون و كاهش مادة هموگلوبين در خون  ايجاد مي شود و  علامت آن رنگ پريدگي و زردي رنگ پوست بخصوص در دختران جوان  است، مصرف مي شود [G.I.M.P]

مر از نظر طبيعت طبق نظر حكماي طب سنتي خيلي گرم و خشك است، بنابراين خوصا عمدة آن خشك كنندة روطبتهاي بدن وقابض است. در  عين حال انسداد و گرفتگي هاي مجاري را باز مي كند و دارويي منضج و يا به اصطلاح اعتدال دهنده است، يعني در موارد يبوست مسهل است و در مورد اسهال قابض مي باشد. بادهاي داخل معده و ورمهاي سرد بلغمي را تحليل مي برد و مانع تعفن اخلاط مي شود به همين دليل در روزگار قديم در موقع موميايي كردن اجساد رسم بوده است براي خشك كردن رطوبتها و ممانعت از تعفن، داخل اجساد را با مر مخلوط با ساير ادويه اندود مي كرده اند. اگر نيم گرم آن خورده شود براي پاك كردن دماغ مفيد است. اگر با دم كردة نعنا خورده شود براي رفع بدبويي بيني اثر مفيد دارد. پاشيدن گرد آن روي زخمها براي خشك كردن زخمهاي سرد مؤثر است. ضماد آن با كندر براي البتيام اغلب زخمهاي سر سريع الاثر است. اگر با سركه و آب و دم كردة مارچوبه مخلوط نمايند و در دهان مضمه كنند براي رفع تعفن زخمهاي دهان مفيد  است. اگر با سركه عنصل مخلوط كنند و مضمضه نمايند براي رفع و قطع خون بن دندان نافع است.

براي تهيه سركه عنصل بايد در حدود 500 گرم پياز دشتي يا پياز صحرايي را گرفته ورق ورق كرده در سركه ريخته بجوشانند تا كاملاً پخته و در آن حل شود، سپس آن را با فشار صاف نموده و مصرف نمايند.

اگر مر به طور خالص مصرف شود براي سستي معده› رفع رطوبات آن، تحليل بادهاي معده، تحليل خون منجمد در رحم و تسهيل دفع زرد آب و بلغم و همچنين براي  ، دل پيچه، ورم طحال، درد كليه و مثانه مفيد است  اگر با آب ترب مخلوط شود براي بهق و كلف و فروكش كردن خال صورت و تحليل خون منجمد زير پوست نافع است. مصرف مر به علت گرمي زياد آن براي اشخاص گرم مزاج مضر است بخصوص مضر مثانه مي باشد.

در گزارش ديگري آمده است كه از مرمكي مانند عوارض محرك و مقوي در استعمال داخلي، استفاده مي كنند، مخصوصاً در مورد دردهاي سرمعده، ناراحتي هاي معده و در كلروز كه بيماري زردي در اثر كم خوني است، مفيد مي باشد . همچنين در رفع اخلاط سينه ، رفع زكامهاي مزمن، در مراحل اولية بيماري سل، در بيماري كمي ويتامين C مصرف داخلي آن در اغلب موارد شفابخش است. براي آنزيمهاي قانقرايايي ، سياه سرفه و قانقرايا نيز استعمال مي شود.

مر از اجزاء تركيب اغلب خميردندانهاي اروپايي است و معتقدند كه بر ضد باكتري هاي دهان مفيد است. و مانع فساد و كرم خوردگي مي شود. در برخي از فروشگاههاي فرآورده هاي طبيعي در آمريكا يك تركيب تجارتي آن به نام Merfluan عرضه مي گردد.

درختچه توليد كنندة مر را مران نامند. در موردخواص قسمتهاي مختلف درخت شامل عصاره برگ آن نيز خواصي ذكر شده است، از جمله معمول است اگر 5 گرم عصارة برگ آن را با سركه رقيق بخورند براي سم افعي گزيده ترياق مؤثري است و با آثار سوء سم مقابله مي كند. البته اگر افعي از نوع افعي هايي كه در محل رويش اين گياه زندگي مي كنند باشد، اثر آن تجربه شده است.

در امريكا به عنوان مايع شست و شوي دهان يك قاشق مرباخوري گرد مرمكي را با يك قاشق مرباخوري اسيد بوريك در 500 گرم آب جوش ريخته و نيم ساعت مي گذارند خيس بخورد و صاف روي آن را بر مي دارند و مصرف مي كنند. براي تهيه دم كردة ان به عنوان پيشگيري از بيماري هاي قلبي يك قاشق مرباخوري گرد مر را در يك پيمانه (220 گرم) آب جوش 10 دقيقه خيس مي كنند و 2 پيمانه در روز مي خورند . طعم مر تلخ و نامطبوع است. بنابراين بهتر است كمي عسل يا آب ليموترش يا شكر اضافه نمود . در مورد مصرف تنطور  ۱ قاشق مرباخوري تنطور 3 بار در روز مصرف مي شود. مر نبايد به كودكان زير دو سال داده شود و براي كودكان زير دو سال داده شود و براي كودكان بزرگتر و اشخاص بزرگتر از 65 سال با دم كردة رقيق شروع و به تدريج تا حد مجاز افزايش داده شود. زنان باردار و مادران شيرده نيز بايد از مصرف مر اجتناب كنند. مصرف زايد بر حد مجاز مر ملين خيلي قوي است و ممكن است موجب عرق كردن و آشفتگي و تهوع شود.

به فارسي به طور كلي «مقل» ، «خاك مقل» و «مقل ازرق» گفته مي شود. به فرانسوي و انگليسي Bdellium و به عربي «قفر» و «كور» و در كتب طب سنتي با نام «مقل» و «مقل اليهود» نامبرده مي شود. صمغ رزيني است كه از درختاني از خانوادة Burseraceae جنس Commiphora گرفته مي شود. داراي گونه هاي مختلفي است كه معروفترين آنها كه از آن مقل ارزق گرفته مي شود، گونه اي است به نام علمي Commiphora mukul (Hook. Ex Stocks) Engl كه مترادف آن Balsmodendron mukul Hook. Ex Stocks مي باشد.

مشخصات مقل

به طور كلي تمام انواع مقل از نظر طعم تلخ است نوعي از آن به رنگ مايل به سرخ است كه مقل ارزق ناميده مي وشد. نوع ديگر آن زردرنگ است كه «مقل اليهود» گويند. زيرا يهودي ها به عنوان بخور معطر از آن استفاده مي كنند. و نوعي نيز به رنگ بادنجاني است كه از درختان ناحية يمن گرفته مي شود. مرغوبترين آنها نوعي است كه خالص بدون مواد خارجي، براق، لزج، چسبنده، نرم و خوشبو باشد. طعم همة آنها تلخ است و اگر آن را در آتش بيندازند بوي مطبوعي نظير بوي برگ بو از آن متصاعد مي شود.

درخت فوق در مناطق گرمسير هندوستان در ميسور، دكان، خاندش، سند و بلوچستان مي رويد. برخي از گونه هاي اين درختان در يمن و جنوب عربستان و سواحل عمان مي رويند. نام اين گونه را پارسا Commiphora molmol Engl ذكر مي كند.

تركيبات شيميايي

در مقل تجارتي علاوه بر صمغ و رزين در حدود 45/1 درصد اسانس وجود دارد [G.I.M.P] . اسانس روغني رزين آن داراي ميرسن، دي ميرسن و پولي ميرسن مي باشد. ضمناً در صمغ مقداري از انواع قندها و آلدوبيورونيك اسيد يافت مي شود [S.G.I.M.P].

خواص – كاربرد

مقل طبق نظر حكماي طب سنتي از نظر طبيعت خيلي گرم و خشك مي باشد. در هند از صمغ رزيني مقل به عنوان قابض، ضدعفوني كننده، داروي سينه اي و براي افزايش نيروي جنسي، غني كردن خون، بادشكن و قاعده آور مصرف مي شود. ضمناً در موارد مارگزيدگي وعقرب گزيدگي نيز كاربرد شفابخشي دارد.

از نظر خواص دارويي طبق نظر حكماي طب سنتي ايراني براي تنقيه اخلاط لزج سينه و تسكين سرفه هاي رطوبي، كزاز، تنگي نفس، ضعف كبد ، تحليل بادهاي بواسير و خون منعقد در اعضا داخل شكم، سختي زايمان، نقرس و درد پهلو مفيد است. مدر است و قاعده آور و براي ازدياد ترشح شير و خرد كردن سنگ كليه و تسهيل در اخراج بلغم نافع است.

اگر 10گرم مقل صاف قرمز رنگ را نرم ساييده و با ماء العسل بياشامند ضماد آن براي نرم كردن و تحليل ورمها بخصوص ورم حلق و تسريع در جذب و تحليل خون مردگي زير پوست نافع است بغدادي معتقد است كه مقل را كوبيده و با آب گرم مخلوط و بياشامند براي لينت مزاج و تسهيل اخراج بلغم مفيد است. ضماد آن كه با 30 گرم باقلا جوش داده و خمير نموده باشند، براي باد فتق نافع است. تنقيه آن براي بواسير مفيد است. شياف آن براي باز كردن دهانة رحم و تسهيل و فرود آمدن جنين و قطع رطوباتي كه از رحم جاري مي شود نافع است. مقل براي ريه مضر است و براي رفع عوارض آن بايد از كتيرا استفاده كرد. اسراف در خوردن آن براي كبد مضر است و براي رفع عوارض آن بايد از زعفران (حدود 4 گرم) استفاده كرد.

در بازار داروي ديگري را به نام «مقل مكي» عرضه مي كنند كه نبايد با مقل ارزق يا به طور كلي مقل اشتباه شود. مقل مكي صمغ نيست بلكه ميوة درختي است كه قبال خوردن است و درخت و ميوه شبيه به خرما مي باشد. از نظر طبيعت مقل مكي سردو خشك و قابض است و اسهال را قطع مي كند و سيلان خون را هم بند مي آورد.

در كتب فارسي با نام «قَطْرَمْ» و در كتب طب سني با نامهاي «حشيشه القط» و «حشيشه الهر» آمده است به فرانسوي Nepete، Cataire، و Chataire،Menthe  de  chat، Herbe  aux chats و به انگليسي Catnep، Catswort،Field Balm  و Cataria  vulgaris مي باشد .

مشخصات گياه

قطرم گياهي است چند ساله بلند بلندي آن تا يك متر ، بوتة آن از نظر شكل شبيه بادرنجبويه است ساقة آن 4 گوشه برگهاي آن زبر ناصاف با رگبرگهاي مشخص، بيضي نزديك به مثلث كه قاعدة آن با دمبرگي به ساقه متصل مي شود كنارة برگها داراي دندانه هاي كمي درشت است گلهاي آن سفيد و به طور گروهي در انتهاي ساقه گل دهنده ظاهر مي شود اين گياه به طوري كه اسامي فرانسوي، عربي و انگليسي آن هم حاكي است به علت بوي خاص موردعلاقة گربه است و علف گربه گفته مي شود و مانند سنبل الطيب گربه آنرا خيلي دوست دارد و روي آن مي غلتد.

قطروم در اراضي متروكه سايه دار ، حاشيه مزارع در مناطق مختلف اروپا، آسيا و در ايران ، افغانستان و هندوستان وكشمير به طور خودرو مي رويد در ايران در نواحي مختلف البرز، اطراف تهران ، كرج و در شمال ايران در مازندران ، تالار، و درارتفاعات غرب ايران در دامنه هاي سبلان و در كرمان به طور خودرو ديده        مي شود.

تركيبات شيميايي

در گياه قطرم تانن و در حدود 3/0 درصد اسانس روغني فرّار وجود دارد حداكثر مقدار اسانس از گياهي كه نيمه خشك باشد گرفته مي شود و داروي مفيدي است .

خواص – كاربرد

برگها و سرشاخه هاي گلدار خشك قطرم معطّر، بادشكن، تونيك ، معرّق، قاعده آور ، مبّرد، خنك كننده ، ضدعفوني كننده ومحرّك است اگر برگهايش در دهان جويده شود دندان درد را تسكين مي دهد در تسكين سياه سرفه و سكسكه موثر است .

مقدار خوراك آن به صورت دم كرده : 30-20 گرم برگ و سرشاخه هاي گلدار خشك در 1000گرم آب جوش مدت نيم ساعت دم شده و فنجان فنجان خورده شوداگر با كمي شكر مخلوط شود مطبوعتر خواهد بود.

ساير تحقيقات و بررسي هاي علمي در مورد گياه قَطرَم در جهان بعمل آمده است .

در تمام خطة اروپا وچين گياه قطرم از 2000 سال پيش به عنوان گياه دارويي شناسايي و مصرف مي شده است دم كرده مطبوع ليمويي نعنايي آن براي رفع سرماخوردگي ، سرفه ، شل كردن بلغم ، واخراج ان و رفع ناراحتي سينه به كار      مي رفته است و از گياهان دارويي مفيد براي عرق كردن و كاهش تب بوده است اين گياه در بسياري موارد به عنوان آرام بخش ، مسكن ملايم، كمك به هاضمه و براي افزايش ترشحات عادت ماهيانه، رفع گرفتگي هاي رحم ، رفع نفخ و دل پيچه مصرف مي شده است دردوره اي از زمان مخلوطي مساوي از قطرم و زعفران درموارد كاهش تبهاي آبله و مخملك توصيه مي شده است .

جويدن برگهاي آن براي كاهش درد دندان و درمان برونشيت و آسم مفيد بوده است در انگلستان تا قبل از دوران سلطنت اليزابتها مصرف دم كردة قطرم مانند چاي چيني معمول بوده است ، ولي پس از ايجاد ارتباط باچين و ورود چاي چيني به انگلستان اين چاي جانشين قطرم شده است مهاجران اروپايي قطرم را به امريكاي شمالي وارد كردند اين گياه با شرايط اقليمي آن ديار سازگار و به سرعت تكثير شد به طوري كه در حال حاضر به صورت گياه بومي امريكا در آمده است سرخ پوستان امريكا مصرف اين گياه را خيلي زود پذيرفته و آنها هم در موارد دل پيچه ها و رفع سوء هاضمه و به عنوان يك نوشابه رسمي مصرف مي كنند.

مهاجران اوليه به امريكا معتقد بودند كه خوردن قطرم انسان را سرحال        مي آورد و در آن زمان معمول شده بود جلادان و ماموراني كه مجرمان را به دار مي آويختند قبل از انجام كار دم كردة قطرم مي خورند كه براي انجام كار كاملاً آرام و بدون تنش و سرحال باشند گياه قطرم از سال 1842 تا 1882 در ليست فارماكوپة امريكا در رديف داروهاي تنظيم كار معده قرار داشت و از سال 1916 تا 1950 در كتاب مرجع داروسازان ذكرمي شد.

كارشناسان گياه درماني معاصر امريكا اعتقاد وافري به قطرم دارند و در حال حاضر به عنوان آرام بخش و مسكن ملايم و كمك به هاضمه و درمان سرماخوردگي و دل درد و اسهال در بچه ها و رفع نفخ و كاهش تب توصيه مي كنند.

در مورد  اين گياه حادثه جالبي بوقوع پيوست كه شايان ذكر است در سال 1969 در مجله اتحاديه پزشكي امريكا گزارشي منتشر شد و ضمن ان ادعا شده بود كه قطرم ايجاد نوعي مسمويت تخذيري نظير ماريجوانا( حشيش) مي كند پس از انتشار مجله اين خبر بسيار سريع در تمام رسانه هاي گروهي بازگو در همه جا توصيه هايي در منع مصرف قطرم مي شد ولي جالب اين است كه پس از مدت كوتاهي اين خبر و اين گزارش تكذيب و بي اعتبار اعلام شد و مقامات صلاحيت دار كشور اعلام نمودند ، متاسفانه اشتباهي رخ داده است زيرا تصويري كه در اين مجله به عنوان تصوير قطرم درج شده و خصوصيات آن مطرح گرديده ، تصوير گياه ماري جوانا (حشيش) بوده است و نه قطرم و قطرم هيچ گونه عوارض سمّي ندارد ولي متاسفانه با توجه به اين كه هر وقت خبري در سطحي چنين گسترده در      رسانه هاي گروهي منتشر شود ، عليرغم اينكه پس از چندي تكذيب شود ، معهذا آثار آن در ذهن مردم به زودي از بين نخواهد رفت هنوز در اغلب مدارك امريكايي از گياه قطم به عنوان گياه سمي سكر آور ياد مي شود و شهرت آثار تخديري و نشاط آوري قطرم، براي گربه از آن جمله است . تحقيقات نشان مي دهد در عين حال كه تمام   گربه ها به اين گياه جذب مي شوند ولي طبق گزارش علمي كه در مجلة Economic  Botany منتشر شده است ، فقط  آنها آثار نشاط مفرط گريه اي از خود نشان    مي دهند و ايجاد نشاط مفرط در بچه گربه ها در اثر تماس با گياهاني نظير سنبل الطيب و قطرم يك خاصيت ارثي و ژنتيكي دروني در تعدادي از گربه هاست و الزاماً تمام گربه ها داراي ژن لازم براي ايجاد اين نشاط نيستند.

اثر قطرم از نظر كمك به هاضمه

نظير انواع نعناها قطرم هم ممكن است موجب آرام بخشي در عضلات نرم مجاري هاضمه باشد و به صورت يك ضد اسپاسم عمل مي كند اگر مبتلا به  سوء هاضمه هستيد پس از هر وعده غذا يك فنجان دم كرده قطرم بخوريد، موثر است .

اثر قطوم از نظر ناراحتي هاي زنانه

قطرم باخاصيت ضد اسپاسم كه دارد نه فقط موجب ايجاد آرامش درعضلات نرم جهار هاضمه مي شود بلكه در ساير عضلات نرم نظير رحم موثر است اثر ضد اسپاسمي قطرم كاربرد قديمي آن را در مورد رفع گرفتگي هاي عادت ماهيانه تاييد مي كند به همين دليل قطرم معمولاً براي افزايش عادت ماهيانه به كار مي رود و زنان باردار بايد با احتياط با قطرم برخورد نمايند و نخورند و اگر به دلايلي لازم شود مصرف كنند با مشورت پزشك و از مقدار خيلي كم شروع نمايند.

قطرم به مثابه آرام بخش

محققان آلماني گزارش مي دهند كه مواد شيميايي به نامNepetalactone  isomers موجود در قطرم كه تحت تاثير قرار دادن گربه ها به آن نسبت داده ميشود شبيه مواد مسكن طبيعي Valepotriates موجود در سنبل الطيب است و وجود اين مواد خاصيت مشهور سنتي قطرم به عنوان مسكن و آرام بخش را تاييد مي كند هر وقت احساس مي كنيد تنشهاي عصبي داردي يك فنجان از دم كردة قطرم را قبل از خواب امتحان كنيد و بخوريد و ببينيد اثرش در شما چقدر است .

اثر قطرم در پيش گيري عفونت

قطرم همچنين داراي خواص آنتي بيوتيك است كه مويد كاربرد سنتي آن در رفع انواعي از حالتهاي اسهالي و تب مي باشد البته آنتي بيوتيك قوي ومقتدري نيست ولي ممكن است از ايجاد عفونت در بريدگي هاي سطحي جلوگيري كند.

مقدار و نحوة مصرف

به عنوان كمك به هاضمه و يا آرام بخش و مسكن ملايم و براي رفع گرفتگي عادت ماهيانه مي توان از دم كردة مطبوع قطرم استفاده كرد براي تهيه دم كرده 2 قاشق مرباخوري گياه خشك خرد شدة قطرم درهر پيمانه (220 گرم ) آب جوش ريخته بگذاريد 15 دقيقه دم بكشد يا خيس بخورد قطرم نبايد جوش بخورد زيرا خاصيت شفابخشي آن دراثر جوش خوردن از بين مي رود 3 پيمانه در روز از اين دم كرده ميل شود اگرمصرف تنطور آنرا ترجيح مي دهيد ممكن است نصف تا يك قاشق مرباخوري تنطور تا 3 بار در روز ميل شود دم كردة ضعيف و خنك قطرم را مي توان با احتياط براي رفع دل درد به نوزادان داد ، براي كودكان بزرگتر و اشخاص بزرگتر از 65 سال از دم كرده هاي رقيق آن شروع و به تدريج در صورت احتياج افزايش داده شود در موارد بريدگي با چاقو يا تيغ گياهان و خراشهاي از اين نوع در نتيجة كار باغباني يا ساير كارها چند عدد برگ تازة گياه را شسته و تميز كرده و پس از تميز كردن محل بريدگي برگها را له كرده و در محل بريدگي بگذاريد و ببنديد.

نكات احتياط آميز در مصرف قطرم

قطرم معمولاً از گياهان دارويي بدون عوارض جانبي است ولي ممكن است در برخي اشخاص اختلالاتي در معده ايجاد كند سازمان نظارت بر خوراك و دارو امريكا قطرم رادر ليست گياهاني كه از نظر عوارض جانبي غير مشخص هستند آورده است ولي تا حال گزارشي در مورد وجودعوارض نامساعدي از آن نداريم و به استثناي زنان باردار و مادران شيرده مصرف قطرم براي ساير اشخاص در حد مجاز و زير نظر پزشك بلامانع است اگر در حين مصرف كمي ناراحتي و اختلال در معده ايجاد شد مقدار مصرف آن را كاهش دهيد و يا قطع كنيد.

به فارسي «لوفاي كبير» و در كتب طب سنتي با نامهاي «قنطوريون غليظ» و «قنطوريون كبير» نامبرده شده است. به فرانسوي Grande centauree و Centauree officinale و به انگليسي Centaury گفته مي شود. گياهي است از خانوادة Compositae نام علمي آن Cebtaurea officinalis يا Centaurea centaurium مي باشد.

مشخصات

قنطوريون كبير گياهي است چند ساله و بلند كه ارتفاع آن در دامنه هاي آلپ فرانسه كه بومي آنجاست 5/1-1 متر مي رسد. برگهاي آن سبز تيره شبيه برگ با دندانه هاي ريز مثل اره است. گلهاي آن قرمز بنفش و ريشة آن كه مهمترين قسمت دارويي آن است دراز، ضخيم كه طول آن بيش از 1 متر تا 2 متر نيز مي رسد. سفت، سرخ رنگ و سرشار از شيره نباتي سرخ رنگ به رنگ خون، طعم آن تلخ و گس و كمي معطر است. اين گياه در دامنه هاي رو به آفتاب، كوههاي مناطق معتدل و در اروپا در دامنه هاي آلپ مي رويد. در تابستان گل وتخم مي دهد. اين گونه تا به حال در ايران ديده نشده است.

خواص – كاربرد

قنطوريون كبير از نظر طبيعت طبق نظر حكماي طب سنتي خيلي گرم و خشك است و خواص عصارة ريشة آن در تمام موارد از خواص ساير قسمتهاي گياه بيشتر و قوي تر است. به طور كلي ريشة آن اشتها آور، مقوي معده و عرق آور است و براي التيام زخمها اثر سريع دارد. ريشة آن داراي خواص مختلف و ظاهراً در برخي موارد متضاد است. از يك طرف به سبب حرارت وحدتي كه دارد مدر و قاعده آور است و اخراج جنين مرده را تسهيل مي كند و باز كنندة انسداد ون پاك كنندة دماغ و سينه و امثال آن است و از طرف ديگر به سبب خاصيت قبضي كه دارد براي قطع خونريزي و التيام جراحتها و زخمهاي رطوبتي مفيد است و براي تنگي نفس ، سختي تنفس ، سرفة كهنه ، خونريزي مزمن، درد پهلو، پيچش و درد شكم، انسداد كبد و طحال، استسقا، يرقان، سختي و صلابت كبد و طحال مفيد است . براي كشتن كرمهاي روده و اخراج آنها نيز نافع است . شياف آن در مهبل زن براي ازدياد  . ضماد تازه يا خشك آن به تنهايي يا توام با ساير مرهمها براي به هم آوردن زخمها و جراحتهاي تازه و التيام زخمهاي كهنه و تازه و تسكين دردهاي عصبي سياتيك دذر مورد ساير خواص مانند قنطوريون صغير ولي ضعيف تر از آن است . قنطوريون كبير براي دماغ مضر است و لذا بايد از عسل و شيريني استفاده كرد. مقدار خوراك آن در هر بار 9-8 گرم است كه با آب خورده شود.

به فارسي به طور كلي انواع آن را «پنيرك» و در شيراز «خطمي كوچك» و «نان كلاغ» و در گيلان «پين ديره» و در كتب طب سنتي انواع آن را با نامهاي «خبازي» ، «خيرو» و «ملوخيا» ذكر مي كنند. به هندي نيز برخي گونه هاي آن را پنيرك و برخي گونه را «خبازي» و «خباجي» مي نامند. به فرانسوي به طور كلي انواع آن را Framageon و Mauve و به انگليسي Mallow گويند. اين گياه داراي دو نوع دارويي عمده است كه در ايران نيز مي رويند نوع كبير و نوع صغير.

1. پنيرك كبير

اين گونه را به فارسي «پنيرك» گويند و در كتب طب سنتي آن را با نام «خطمي» ذكر مي كنند به فرانسوي به طور كلي Framageon و Fausse guimauve و نوع كبير را Grande mauve و Mauve sauvage و به انگليسي High mallow و Common mallow گفته مي شود. گياهي است از خانوادة Malvaceae نام علمي آن Malva sylvestis L مي باشد. اين نوع كبير را به هندي «گل خير» و به اردو «خباجي» و در برخي از مناطق هند «خطمي» مي نامند.

مشخصات

پنيرك گياهي است علفي پايا يا دو ساله بلندي آن 80-40 سانتي متر. برگها متناوب با دمبرگ بلند و با بريدگي عميق كه برگ را به 7-5 قسمت تقسيم مي كند. گلهاي آن درشت و در ماههاي ارديبهشت تا تيرماه به رنگ قرمز مايل به بنفش ظاهر مي شود. ريشة آن عمودي كمي ضخيم گوشتدار سفيد رنگ و ساقة آن پوشدهاز كرك است. تخمدان آزاد مدور داراي خانه هاي متعدد و ميوة آن كپسول گرد و مدور است كه در خانه هاي متعدد و مشخص آن در هر خانه يك دانه قرار دارد. اين گياه در ايران مي رويد. واريته اي از اين گياه به نام Malva sylvestris var mauritiana Boiss (L) كه مترادف آن M.mautitiana L نيز گفته شده است، در ايران مي رويد و در نواحي البرز، كرج، كن، بيلغان و در آذربايجان نزديك تبريز و در خوي در قراچال و در كوههاي گرد، در اراك، در خراسان در كوپه داغ، قوچان و بين تربت حيدريه و اسدآباد مشهد و در جنوب در شيراز، در كرمان و بلوچستان ديده شده است.

2. پنيرك صغير

به فارسي «پنيرك» ، در شيراز «خطمي كوچك» و در كتب طب سنتي «خبازي» و «خيرو» گفته مي شود. به هندي نيز خبازي مي نامند. به فرانسوي La mauve a feuilles vondes و Petite mauve و به انگليسي Mallow نامند. گياهي است از خانوادة Malvaceae نام علمي آن Malva rotundifolia L مي باشد.

مشخصات

پنيرك صغير از نظر ارتفاع، برگ و گل در تمام قسمتها كوچكتر از پنيرك كبير است. بلندي آن در حدود يك وجب و حداكثر تا 5/0 متر است. برگهاي آن گرد گلهاي آن سفيد يا رگه هاي قرمز يا قرمز شرابي است. اين گياه نيز در اغلب مناطق ايران مي رويد از جمله در دامنه هاي البرز، اطراف تهران، هفت حوض، و در مناطق شمال ايران، اطراف گيلان، آستارا و در آذربايجان و دليجان و نزديك تبريز و در خوي و در مناطق مركزي ايران در اصفهان، در سمنان، اراك و در خراسان در قوچان، كوپه داغ و در جوب جزيرة قشم و بندرعباس و كرمان و بلوچستان به طور خودرو ديده مي شود.

تكثير پنيركها از طريق كاشت بذر آن صورت مي گيرد و بذر را در اوايل بهار مي كارند و ممكن است در پاييز در خزانه كاشته و در بهار به مزرعه منتقل نمود.

گلهاي پنيرك را براي مصارف دارويي بايد در دوران شكوفه و قبل از باز شدن كامل يعني در اواخر بهار و اوايل تابستان برداشت كرد و در سايه خشك نمود و ريشة پنيرك در پاييز از خاك بيرون آورده شود و تميز وخشك گردد و برگهاي پنيرك در ماههاي خرداد و تير برداشت شده و در سايه خشك مي شود. چون پنيرك در حد وسيعي به طور خودرو مي رويد پرورش آن چندان معمول نيست.

تركيبات شيميايي

از نظر تركيبات شيميايي در برگهاي پنيرك كبير تانن يافت مي شود و به علاوه در برگها در حدود 018/0 درصد يك مادة فعال وجود دارد كه محرك عضلات صاف رحم و روده ها مي باشد [G.I.M.P] . طبق گزارش ديگري در گل پنيرك مقدار كمي مادة رنگي به نام مالوين يافت مي شود كه در اثر هيدروليز به گلوكز و مالوي نين تجزيه مي شود. در تمام اندام گياه مقدار قابل ملاحظه اي درحدود 50-15 درصد لعاب وجود دارد و مطالعات ديگر ينشان مي دهد كه لعاب گلهاي پنيرك شامل مواد ال – آربينوز ، ال – رامنوز ، دي – گالاكتوزرونيك اسيد و ... مي باشد ]اختر دزي يف & كولف[. در برگهاي پنيرك نيز مقدار زيادي لعاب وجود دارد كه در آن ويتامينهاي A، ،  و C مشخص شده است و لعاب آن اثر نرم كنندة مدفوع را در روده هاي بزرگ دارد.

خواص – كاربرد

در هند از گياه پنيرك به عنوان داروي لعابدار نرم كننده و خنك كننده استفاده مي شود و در موارد ناراحتي هاي غشاهاي مخاطي مجاري ريه و مجاري مثانه و ادرار تجويز ميشود. به شكل ضماد نيز در استعمال خارجي براي رفع التهابهاي پوست كاربرد دارد. در مناطق مختلف خاور دور از برگها و گلهاي پنيرك كه داراي لعاب فراوان است براي نرم كردن سينه و به صورت غرغره براي شست و شوي دهان مصرف مي كنند ]اپهوف[ . دارويي براي معالجة برونشيت و ورم حلق و گلو مي باشد ]هاو[. به علاوه مدر است و براي معده و طحال نافع مي باشد ]ايشي دويا[. 30 گرم برگ خشك پنيرك در يك ليتر آب مي جوشانند و به عنوان نرم كننده و مسكن مي خورند.

حكماي طب سنتي در اغلب مدارك و اسناد، پنيرك و خطمي را فروعي از يك نبات مي دانند. مثلاً در بعضي اسناد آمده است كه خبازي دو نوع دارد؛ نوع كبير و نوع صغير. نوع كبير آن را خطمي مي نامند و نوع صغير را پنيرك يا خبازي گويند. و براي پنيرك نيز دو قسمت قايل اند پنيرك كبيرو پنيرك صغير كه هر دو گونه فوقاً شرح داده شده است.

از نظر طبيعت پنيرك طبق رأي حكماي طب سنتي كمي سرد و تر است وعده اي آن را معتدل مي دانند و در مورد خواص آن معتقدند كه پنيرك اعتدال دهنده و ملين است. اخلاط غليظه را رقيق و اخلاط خيلي رقيق را معتدل مي نمايد. انسداد مجاري كبد را باز مي كندو موجب ازدياد ترشح ادرار و شير مي شود. ضماد ساييدة برگ آن براي شكستگي اعضا و تحليل رومخهاي گرم و گزيدن زنبور مفيداست. اگر با روغن زيتون مخلوط و تهيه شود براي سوختگي آتش و باد سرخ و گزيدن عقرب نافع است. خوردن دم كردة شاخه و برگ آن با شكر براي سرفه و رفع خشونت صدا كه ناشي از اررت و خشكي باشد و همچنين براي يرقان،  شكم روش و سوزش مجراي ادرار مفيد است

. تخم آن براي معده هاي ضعيف مضر است براي رفع عوارض تخم آن بايد از رب ميوه يا كمپوت ميوه استفاده كرد. مقدار خوراك از تخم آن تا 20 گرم است. خوردن دم كردة گل پنيرك براي زخم كليه و مثانه نافع است و اگر از سر شاخه هاي گلدار آن استفاده شود براي در روده و مثانه مفيداست.

دم كردة گل پنيرك: 10 گرم گل پنيرك را در 1 ليتر آب جوش دم كرده و صاف نمايند و به عنوان نرم كننده سينه و ساير خواص آن به تدريج فنجان فنجان بياشامند.

گونه هاي زينتي پنيرك نيز وجود دارد كه از نظر زيبايي كاشته مي شود نظير La mauve musquee كه نام علمي آن Malva muschata مي باشد. گياهي است پايا و چند ساله به بلندي 60-20 سانتي متر. گلهاي آن صورتي يا سفيد و زيبا كه در تابستان ظاهر مي شود و برگهاي معطري دارد كه بوي مشك مي دهد. از نظر دارويي مورد توجه نمي باشد.